گرمای شدید میتواند احتمال بروز آلزایمر در میانسالی را افزایش دهد.
19 آبان 1405
مقدمه
نتایج مطالعهای که با بررسی اطلاعات بیش از ۲۸ هزار بزرگسال آمریکایی طی یک دوره ۲۰ ساله انجام شده و در مجله علمی Alzheimer’s & Dementia به چاپ رسیده است؛ نشان میدهد که مواجهه با گرمای شدید در فضای باز ممکن است خطر ابتلا به آلزایمر را افزایش دهد. یافتهها همچنین حاکی از آن هستند که جوامع دارای آسیبپذیری اجتماعی بیشتر و زیرساختهای سرمایشی محدودتر، ممکن است با خطر بیشتری رو به رو شوند.
آیا روزهای داغ سال میتوانند سلامت مغز را در آینده به خطر بیندازند؟
گرمای شدید یکی از عوامل تهدیدکنندهی سلامت است. مطالعات پیشین نشان دادهاند که هوای گرم میتواند عملکرد شناختی را مختل کرده و روند افت تواناییهای شناختی را سرعت ببخشد. همچنین، شواهد روزافزون حاکی از آن است که محرومیت اجتماعی و اقتصادی ممکن است این آسیبپذیری را افزایش دهد. افرادی که از منابع مالی کمتری برخوردارند؛ ممکن است دسترسی محدودتری به خدمات درمانی و امکانات سرمایشی داشته باشند. در نتیجه، بیشتر در معرض گرمای محیط قرار میگیرند.
مطالعات آزمایشگاهی در موشها نشان داده است که اختلال در سد خونی- مغزی (Blood-Brain Barrier) در دماهای بالاتر، بیشتر از دماهای پایینتر رخ میدهد. برای مثال، مواجهه با دمای ۳۸ درجه سانتیگراد به مدت چهار ساعت، در مقایسه با دمای ۳۵ درجه سانتیگراد، با اختلال بیشتری در عملکرد این سد همراه بوده است. اختلال در سد خونی- مغزی میتواند در نهایت منجر به اختلالات مغزی و شناختی شود. علاوه بر سد خونی- مغزی فرایندهای دیگری نیز در بدن توسط گرما مختل میشوند که در ادامه منجر به مشکلات حافظه میشود. به تعدادی از این فرایندها اشاره میکنیم:
کاهش جریان خون مغزی
بروز التهاب عصبی (Neuroinflammation)
افزایش مزمن سطح هورمون کورتیزول (هورمون استرس)
اختلال خواب و کم آبی بدن
مطالعات انجام شده
اخیرا مطالعهای منتشر شده است که در آن محققان بررسی کردهاند که آیا مواجههی طولانی مدت با گرمای محیط بیرون با بروز زوال عقل در یک جمعیت از ایالات متحده ارتباط دارد یا خیر. آنها همچنین به دنبال این بودند که مشخص کنند که آیا شرایط اجتماعی و اقتصادی افراد نیز میتواند بر شدت این ارتباط تاثیر بگذارد یا نه. این مطالعه بر اساس دادههای جمعآوری شده بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰ از مطالعه سلامت و بازنشستگی (Health and Retirement Study یا HRS) انجام شد. در این پژوهش، اطلاعات ۲۸ هزار و ۵۱۲ فرد بزرگسال که در ابتدای مطالعه بین ۵۰ تا ۸۹ سال سن داشتند و به زوال عقل مبتلا نبودند، مورد بررسی قرار گرفت. شرکتکنندگان طی یک دوره پیگیری با میانگین ۱۰٫۵ سال، دستکم یک بار مورد ارزیابی مجدد قرار گرفتند. میزان مواجههی افراد با گرما بر اساس شاخص گرمای روزانه (Heat Index) تعیین شد. این شاخص با ترکیب دمای هوا و رطوبت، میزان گرمایی را که بدن انسان احساس میکند، برآورد میکرد.
پژوهشگران همچنین تاثیر شرایط زندگی افراد و ویژگیهای محله محل سکونت آنها را بر ارتباط میان گرمای شدید و زوال عقل بررسی کردند. به همین منظور عوامل مرتبط با شاخصهای محرومیت اجتماعی و اقتصادی مانند سطح پایین تحصیلات، ثروت و داراییهای غیرمرتبط با مسکن و ... نیز مورد مطالعه قرار گرفت.
نتایج پژوهشها از ارتباط گرمی هوا با آلزایمر خبر میدهند.
پژوهشگران دریافتند گروهی که در مواجهه با شرایط گرمایی شدید بودند، 14 درصد بیشتر از بقیهی گروهها به آلزایمر مبتلا شدند. این تفاوت به ویژه در افراد سالمند آشکارتر بود. البته الگوی ارتباط میان میزان مواجهه با گرما و خطر زوال عقل، روندی یکنواخت و افزایشی نداشت؛ به این معنا که با افزایش تدریجی تعداد روزهای مواجهه با گرما، خطر زوال عقل نیز به صورت پیوسته افزایش نمییافت.
این مطالعه همچنین نشان داد که محل زندگی افراد میتواند بر میزان آسیبپذیری در برابر مواجهه طولانیمدت با گرما تاثیر بگذارد. افراد ساکن در مناطق با سطح آسیبپذیری اجتماعی پایین که مواجههی بیشتری با هوای گرم داشتند؛ با احتمال بیشتری نیز به مشکلات حافظه مبتلا میشدند. عامل اصلی تاثیرگذار در این افراد، عدم دسترسی و یا دسترسی کمتر در این مناطق به سیستم تهویه مطبوع بوده است.
چگونه میتوان از مغز در برابر پیامدهای مخرب گرمای شدید محافظت کرد؟
نویسندگان در جمعبندی پژوهش خود بیان میکنند که مواجهه با شرایطی که شاخص گرمای بیرون از ساختمان به ۳۹٫۴ درجه سانتیگراد یا بیشتر میرسد؛ احتمال بروز زوال عقل و آلزایمر افزایش مییابد. همچنین پیشنهاد میدهند که راهبردهای پیشگیری از زوال عقل باید میزان مواجهه مناطق مختلف با گرمای شدید را در نظر گرفته و اقداماتی را در اولویت قرار دهند که بتوانند فشار حرارتی تجمعی بر بدن را کاهش دهند؛ این امر به ویژه در جوامعی که از نظر اجتماعی و اقتصادی محرومتر هستند؛ اهمیت دارد.
این اقدامات پیشگیرانه میتوانند ترکیبی از راهکارهای زیرساختی و توصیههای ساده و کم هزینه باشد که در ادامه به آنها اشاره شده است:
بهبود زیرساختهای ساختمانی: استفاده از سقفهای بازتاب دهندهی نور خورشید و بهبود عایقبندی ساختمانها برای کاهش ورود گرما به فضای داخلی.
افزایش دسترسی به امکانات سرمایشی: فراهم کردن امکان استفادهی مقرون به صرفه از سیستمهای سرمایشی، به ویژه برای خانوادههای کم درآمد.
تغییر سبک زندگی: نوشیدن آب کافی و محدود کردن فعالیتهای خارج از منزل در ساعات اوج گرما.
در مجموع، این پژوهش نشان میدهد که مقابله با پیامدهای احتمالی گرمای شدید بر سلامت مغز، صرفا به توصیههای فردی محدود نمیشود؛ بلکه بهبود شرایط محیطی، توسعه زیرساختهای سرمایشی و توجه ویژه به جوامع آسیبپذیر نیز باید بخشی از برنامههای سلامت عمومی و پیشگیری از زوال عقل باشد.