بازگشت مرگ سیاه؟ آنچه درباره طاعون ریوی می‌دانیم

طاعون روسی؛ زنگ خطری جدی یا رویدادی اتفاقی؟
مرگ یک زن ۲۸ ساله که در آزمایشگاه مبارزه با طاعون در روسیه کار می‌کرد؛ نگرانی‌هایی را درباره علت بیماری و مرگ او ایجاد کرده است. به گفته سازمان جهانی بهداشت، زنی مشکوک به پنومونی (ذات الریه) با منشا نامشخص جان باخته است اما مقامات روسیه اعلام کرده اند که ارتباطی بین مرگ او و محل کارش، یعنی موسسه مبارزه با طاعون سیبری و خاور دور در شهر ایرکوتسک، دیده نشده است.
سخنگوی وزارت بهداشت و خدمات انسانی آمریکا نیز در بیانیه‌ای گفته است که هنوز اطلاعات مهمی در دست نیست؛ از جمله اینکه آیا این زن اصلا به طاعون مبتلا شده بود یا نه و اگر مبتلا شده بود، آیا عفونت از نوع طاعون طبیعی بوده یا به باکتری‌هایی مربوط می‌شده که در آزمایشگاه روی آن‌ها تحقیق می‌شود. دانشمندان همچنین نمی‌دانند بیماری او با چه سرعتی پیشرفت کرده و چه درمانی دریافت کرده است. با اینکه علت بیماری فرد تایید نشده است اما آشنایی با این نوع طاعون و راه های پیشگیری و درمان آن می‌تواند علاوه بر آگاه سازی از ایجاد ترس و شایعه سازی جلوگیری به عمل آورد.

طاعون ریوی چیست و چرا دوباره خبرساز شده است؟
طاعون یک بیماری عفونی است که باکتری Yersinia pestis عامل آن است. این بیماری در قرن چهاردهم میلادی با نام «مرگ سیاه» شناخته می‌شد و طی قرن‌ها، پیش از کشف آنتی‌بیوتیک‌ها، چندین همه‌گیری بزرگ در جهان به راه انداخته بود.
بر اساس اطلاعات سازمان جهانی بهداشت، طاعون سه شکل اصلی دارد: طاعونBubonic ، طاعون ریوی و طاعون خونی. طاعون ریوی (Pneumonic plague) زمانی ایجاد می‌شود که باکتری Yersinia pestis، وارد ریه‌ها شود. طاعون ریوی تنها شکل طاعون است که می‌تواند از فردی به فرد دیگر منتقل شود.

از قطرات تنفسی تا ابتلا؛ طاعون ریوی چگونه منتقل می‌شود؟
طاعون ریوی می‌تواند از طریق هوا منتقل شود؛ زمانی که فرد یا حیوان آلوده سرفه یا عطسه می‌کند و قطرات تنفسی حاوی باکتری را در محیط پخش می‌کند؛ احتمال ابتلا در صورت استنشاق این قطرات وجود دارد. البته این نکته را باید در نظر بگیریم که طاعون ریوی بیماری نیست که به‌ راحتی از فاصله دور و در سراسر یک اتاق منتقل شود؛ بلکه بیشتر افرادی را در معرض خطر قرار می‌دهد که تماس نزدیک و رودررو با بیمار دارند. چراکه این قطرات تنفسی مسافت زیادی را طی نمی‌کنند و احتمالا بعد از حدود یک تا دو متر روی زمین می‌افتند. در نتیجه این بیماری از نظر سرعت و مقدار همه گیری قابل مقایسه با همه‌گیری کووید-۱۹ نیست. کووید برخلاف طاعون ریوی می‌توانست به ‌سرعت در هوا منتشر شود و ذرات آن به فواصل بیشتر از دو متر نیز می‌رسیدند.

طاعون ریوی چقدر مرگبار است؟ نگاهی به خطرات و پیامدهای بیماری
با وجود اینکه طاعون ریوی نادرترین شکل طاعون است؛ مرگبارترین نوع آن نیز محسوب می‌شود. علائم معمولا یک تا دو روز پس از مواجهه با عامل بیماری ظاهر می‌شوند و برای جلوگیری از عوارض مرگبار، درمان باید حداکثر ظرف ۴۸ ساعت پس از شروع علائم آغاز شود. علائم این بیماری با تب، سردرد و ضعف شروع می‌شود که به ‌سرعت پیشرفت می‌کند و با علائمی مانند تنگی نفس، درد قفسه سینه، سرفه و گاهی خروج خلط خونی یا آبکی همراه می‌شود. این علائم معمولا بین یک تا چهار روز پس از مواجهه با عامل بیماری ظاهر می‌شوند و به‌ سرعت شدت پیدا می‌کنند.
در چنین شرایطی بهترین کار قرنطینه افراد مبتلا به طاعون ریوی است. کارکنان مراکز درمانی نیز معمولا از تجهیزات حفاظت فردی، مانند ماسک‌های N95، استفاده می‌کنند و در برخی شرایط ممکن است به پوشش‌های محافظ تمام ‌بدن نیز نیاز داشته باشند تا خطر ابتلا در اثر مواجهه تصادفی کاهش پیدا کند.
اگر طاعون ریوی درمان نشود؛ تقریبا همیشه کشنده است. با این حال، این بیماری با آنتی‌بیوتیک قابل درمان است و شروع درمان در ۲۴ ساعت نخست پس از بروز علائم، بیشترین شانس زنده ماندن بیمار را فراهم می‌کند.

از درمان آنتی‌بیوتیکی تا پیشگیری؛ چگونه می‌توان با طاعون ریوی مقابله کرد؟
آنتی‌بیوتیک‌ها در درمان طاعون، نقش مهمی را ایفا می‌کنند. دلیل اینکه امروزه دیگر شاهد همه‌گیری‌های بزرگ طاعون نیستیم؛ نیز به واسطه‌ی وجود آنتی بیوتک‌ها است. آنتی بیوتیک‌هایی مانند جنتامایسین، لووفلوکساسین، سیپروفلوکساسین و استرپتومایسین از طریق تزریق وریدی (سرم) یا به شکل قرص به بیمار داده می‌شوند. همچنین، پزشک ممکن است برای کنترل علائم بیماری، اکسیژن کمکی یا سایر روش‌های درمانی را به کار بگیرد. پس از درمان احتمالا طی یک تا دو هفته پس از شروع درمان، بهبودی حاصل می‌شود.
برای پیشگیری از طاعون ریوی باید از تماس نزدیک با افراد مبتلا و ترشحات تنفسی آن‌ها خودداری کرد، زیرا این بیماری می‌تواند از طریق قطرات تنفسی منتقل شود. همچنین دوری از جوندگان و کک‌های آلوده، رعایت بهداشت فردی، استفاده از ماسک و تجهیزات محافظتی در شرایط پرخطر و مراجعه سریع به پزشک در صورت مشاهده علائم مشکوک اهمیت دارد. افرادی که با بیمار مبتلا تماس نزدیک داشته‌اند؛ باید تحت نظر پزشک قرار بگیرند و در صورت نیاز آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه دریافت کنند.

روسیه در برابر احتمال شیوع طاعون چه اقداماتی انجام داده است؟
روسیه هنوز تایید نکرده است که این پژوهشگر بر اثر طاعون ریوی جان باخته است؛ با این حال، او در یک موسسه مبارزه با طاعون کار می‌کرد و طبق گزارش‌ها، لوله آزمایشی حاوی عوامل بیماری‌زای طاعون ریوی را چند روز قبل تر شکسته بود. بر اساس گزارش رسانه‌های روسیه، نزدیک به ۲۰۰ نفر از افرادی که با این زن در تماس بوده‌اند؛ برای احتیاط تحت مراقبت و نظارت پزشکی قرار گرفته‌اند. مطالعات و بررسی‌ها برای نتایج و گزارش‌های بیشتر توسط سازمان بهداشت جهانی در حال انجام است.