از کمبود ب 12 تا مشکلات قلبی؛ آنچه مطالعات جدید درباره سلامت عروق نشان میدهند!
16 آبان 1405
مقدمه
بر اساس یک مقاله مروری جدید که در مجله علمی Nutrition Journal منتشر شده است کمبود ویتامین ب 12 با بروز بیماریهای قلبی- عروقی مرتبط بوده است. این موضوع پژوهشگران را بر آن داشته است تا تاثیر کمبود این ویتامین بر سلامت رگهای خونی را مورد مطالعه قرار دهند.
ویتامین ب 12؛ فراتر از یک ویتامین ضروری
ویتامین ب 12 یکی از ویتامینهای ضروری بدن است که نقش مهمی در حفظ سلامت سیستم عصبی، تولید گلبولهای قرمز خون و ساخت DNA دارد. این ویتامین در فرایند تقسیم سلولی و عملکرد طبیعی مغز نقش دارد و به تنظیم سطح هموسیستئین خون کمک میکند. هموسیستئین مادهای است که افزایش بیش از حد آن با آسیب به دیواره رگهای خونی و افزایش خطر برخی بیماریهای قلبی- عروقی همراه است. از آنجا که بدن قادر به تولید ویتامین ب 12 نیست؛ دریافت مقدار کافی از طریق مواد غذایی یا مکملها برای حفظ عملکرد طبیعی بدن ضروری است.
ویتامین ب 12 از طریق مواد غذایی با منشا حیوانی مانند گوشت، ماهی، تخممرغ و محصولات لبنی دریافت میشود. جذب این ویتامین در بدن طی چند مرحله انجام میگیرد. در مرحله نخست، اسید معده و آنزیمهای گوارشی، ویتامین ب 12 را از مواد غذایی آزاد میکنند. سپس پروتئینی به نام فاکتور داخلی (Intrinsic Factor) به ویتامین ب 12 متصل میشود و آن را به بخش انتهایی روده باریک، یعنی ایلئوم، منتقل میکند تا جذب شود.
چرا ویتامین ب 12 برای سلامت بدن و قلب اهمیت دارد؟
نویسندگان مقاله چندین مکانیسم را توضیح میدهند که از طریق آنها کمبود ویتامین ب 12 میتواند بر سلامت قلب و عروق تاثیر منفی بگذارد. در ادامه به تعدادی از این مکانیسمها اشاره شده است:
افزایش سطح هموسیستئین خون
کمبود ویتامین ب 12 در بدن سطح هموسیستئین در خون را افزایش میدهد که به آن هایپرهموسیستئینمی (Hyperhomocysteinemia) گفته میشود. این افزایش، عملکرد اندوتلیوم (لایهی داخلی رگ) را مختل کرده و به رگهای خونی آسیب میزند. همچنین مطالعات حیوانی نشان دادهاند که افزایش سطح هموسیستئین با تجمع بیشتر پلاک چربی در دیواره رگها مرتبط بوده است.
ایجاد تله متیل فولات
یکی دیگر از فرایندهای مرتبط با کمبود B12، پدیدهای به نام تله متیلفولات (Methyl-folate trap) است. در صورت کمبود ویتامین B12، آنزیم متیونین سنتاز نمیتواند از 5 متیلفولات به درستی استفاده کند. در نتیجه، فولات در شکلی باقی میماند که بدن نمیتواند به راحتی آن را جذب و از آن استفاده کند. این وضعیت باعث اختلال در ساخت DNA و تکثیر سلولی شده و فعالیت ژنها را در رگهای خونی تحت تاثیر قرار میدهد.
اختلال در عملکرد عروق خونی
یکی دیگر از مکانیسمهای احتمالی، اختلال در عملکرد اندوتلیوم از طریق کاهش حساسیت عروق به نیتریک اکسید است. نیتریک اکسید مادهای است که نقش مهمی در گشاد شدن رگهای خونی و تنظیم جریان خون دارد.
احتمال بروز اختلال در فعالیت الکتریکی قلب
پایین بودن سطح ویتامین ب 12 با برخی نشانههای ناپایداری الکتریکی قلب ارتباط دارد؛ از جمله تغییراتی در نوار قلب که میتوانند نشان دهنده احتمال بیشتر برای بروز آریتمی (اختلال در ریتم ضربان قلب) باشد.
شواهد علمی درباره تاثیر مکمل ب 12 بر بیماریهای قلبی چه میگویند؟
مطالعات قبلی نشان دادهاند که پایین بودن سطح ویتامین ب 12 ممکن است با مشکلات مختلف قلبی و عروقی، مانند نارسایی قلبی، اختلال در ضربان قلب، گرفتگی عروق و افزایش خطر مرگ و میر ارتباط داشته باشد. با این حال، نتایج مطالعات بالینی درباره تاثیر مصرف مکملهای ویتامینهای گروه ب چندان قطعی نیست. برای مثال، در مطالعه NORVIT مشخص شد که مصرف ترکیبی اسید فولیک و ویتامینهای ب 12 و ب 6 توانسته سطح هموسیستئین خون را حدود ۲۷ درصد کاهش دهد، که این موضوع به کم شدن موارد سکته قلبی و مرگ ناشی از بیماریهای قلبی منجر شده است.
کدام گروهها بیشتر در معرض کمبود ویتامین ب 12 قرار دارند؟
برخی از افراد به علت شرایط و بیماریهای خاص بیشتر در معرض کمبود این ویتامین هستند. با شناخت این عوامل میتوان نسبت به میزان این ویتامین آگاه تر بود و از بروز کمبود آن پیشگیری کرد.
افراد سالمند
اولین گروه، افراد سالمند هستند. افراد سالمند بیشتر در معرض خطر کمبود ویتامین ب 12 قرار دارند؛ زیرا با افزایش سن، ترشح اسید معده کاهش یافته و در نتیجه جذب این ویتامین در بدن با اختلال مواجه میشود.
گیاهخواران و وگانها
افرادی که رژیم غذایی گیاهخواری یا وگان دارند؛ بیشتر در معرض خطر کمبود ویتامین ب 12 و افزایش سطح هموسیستئین خون هستند؛ زیرا منابع طبیعی این ویتامین عمدتا شامل مواد غذایی با منشا حیوانی است. مصرف مکمل ویتامین ب 12 میتواند کمبود این ویتامین را جبران کرده و به کاهش سطح بالای هموسیستئین کمک کند.
افرادی که جراحی کاهش وزن انجام دادهاند
افرادی که تحت جراحی کاهش وزن قرار میگیرند؛ به دلیل کاهش توانایی جذب ویتامین B12، در معرض خطر کمبود این ویتامین هستند. از آنجا که ذخایر ویتامین B12 در کبد میتوانند برای چندین سال نیاز بدن را تامین کنند؛ ممکن است بروز کمبود و تشخیص آن با تاخیر همراه باشد. به همین دلیل، پایش و بررسی منظم سطح این ویتامین در بلندمدت ضروری است. بر اساس دستورالعمل موسسه ملی سلامت و مراقبت بریتانیا (NICE)، در مواردی که کمبود ب 12 به دلیل برخی اختلالات جذب پس از جراحی ایجاد شده باشد، باید تزریق ویتامین ب 12 مورد توجه قرار گیرد.
بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیوی
بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیوی، به ویژه افرادی که دیالیز میشوند؛ اغلب سطح بالایی از هموسیستئین خون دارند. مصرف مکملهای ترکیبی ویتامین ب 12 و اسید فولیک میتواند به کاهش سطح هموسیستئین در این بیماران کمک کند.
زنان باردار
پایین بودن سطح ویتامین B12 در دوران بارداری با برخی عوارض و مشکلات سلامت مادر و جنین ارتباط دارد، از جمله:
پرهاکلامپسی (مسمومیت بارداری)
دیابت بارداری
کاهش وزن نوزاد هنگام تولد
احتمال بروز مشکلات متابولیک در فرزندان در سالهای بعد زندگی
به همین دلیل، دریافت مقدار کافی ویتامین B12 در دوران بارداری توصیه میشود.
از تشخیص تا درمان؛ چگونه کمبود ب 12 را جبران کنیم؟
مصرف ویتامین ب 12 به سه روش خوراکی، تزریق عضلانی و زیرزبانی، صورت میگیرد. برای افرادی که کمبود ویتامین ب 12 آنها ناشی از رژیم غذایی نامناسب یا افزایش سن است؛ مصرف روزانه این ویتامین به صورت خوراکی میتواند گزینه درمانی مناسبی برای شروع باشد. مکملهای ویتامین ب 12 به طور کلی ایمن هستند؛ با این حال، تجویز دوزهای بالای این مکمل باید توسط پزشک صورت گیرد.
چه عادتها و داروهایی سطح ویتامین ب 12 را کاهش میدهند؟
برخی عوامل و عادتهای زندگی میتوانند باعث کاهش سطح ویتامین ب 12 در بدن شوند. مهمترین آنها عبارتاند از:
مصرف زیاد و طولانیمدت الکل
استعمال دخانیات
عفونت با باکتری هلیکوباکتر پیلوری (Helicobacter pylori) مثل عفونت معده
مصرف طولانیمدت برخی داروها مانند پنتوپرازول و متفورمین
برای بهبود وضعیت ویتامین ب 12 در بدن، لازم است عوامل خطر قابل اصلاح، شناسایی و کنترل شوند. همچنین، افرادی که داروهای مرتبط با کاهش سطح ب 12 مصرف میکنند؛ باید به طور منظم از نظر وضعیت این ویتامین مورد بررسی قرار بگیرند.
نتیجهگیری
ویتامین ب 12 نقش مهمی در حفظ سلامت سیستم قلبی- عروقی دارد و کمبود آن میتواند از طریق افزایش سطح هموسیستئین خون، اختلال در عملکرد اندوتلیوم و کاهش انعطافپذیری عروق، بر سلامت قلب و رگهای خونی تاثیر منفی بگذارد. اگرچه مطالعات مشاهدهای ارتباط کمبود این ویتامین با برخی بیماریهای قلبی- عروقی را نشان دادهاند، نتایج کارآزماییهای بالینی هنوز تاثیر قطعی مکملهای ویتامین ب 12 و سایر ویتامینهای گروه ب را در پیشگیری از حوادث قلبی تایید نمیکنند. با این حال، کاهش سطح هموسیستئین و بهبود برخی شاخصهای عملکرد عروق از اثرات احتمالی این مکملها به شمار میرود.
افراد سالمند، وگانها، بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن کلیوی، افرادی که جراحی کاهش وزن انجام دادهاند و زنان باردار، از جمله گروههایی هستند که بیشتر در معرض کمبود ویتامین ب 12 قرار دارند. همچنین مصرف طولانیمدت برخی داروها نیز میتواند خطر کمبود این ویتامین را افزایش دهد. بنابراین، شناسایی عوامل خطر، بررسی منظم سطح ویتامین ب 12 در افراد مستعد و جبران کمبود آن با مکمل خوراکی یا تزریقی، در صورت نیاز و با نظر پزشک، اهمیت زیادی دارد.