بپیروویرسن؛ گامی جدید در مسیر دستیابی به درمان عملکردی هپاتیت ب

هپاتیت ب مزمن؛ چالشی پیچیده در مسیر کنترل عفونت
هپاتیت ب توسط ویروس Hepatitis B ایجاد می‌شود که به اختصارHBV نامیده می‌شود. زمانی که سیستم ایمنی نتواند این ویروس را از بدن پاک کند؛ عفونت می‌تواند به شکل مزمن درآید. هپاتیت ب مزمن ممکن است در طولانی ‌مدت باعث آسیب کبدی، از جمله فیبروز، سیروز، نارسایی کبدی و سرطان کبد شود.
این بیماری یک مشکل مهم جهانی در حوزه سلامت است که نزدیک به ۲۴۰ میلیون نفر را در سراسر جهان تحت تاثیر قرار می‌دهد و سالانه باعث مرگ حدود یک میلیون بیمار می‌شود. به همین دلیل، یافتن درمانی که بتواند این بیماری را به ‌طور کامل و موثر درمان کند؛ اهمیت زیادی دارد.
داروهایی که در حال حاضر برای درمان هپاتیت ب استفاده می‌شوند؛ تنوفوویر (Tenofovir)، انتکاویر (Entecavir) و اینترفرون پگیله (Pegylated interferon) می باشند ولی این داروها درمان عملکردی(Functional Cure) بیماری هپاتیت ب محسوب نمی شوند. درمان عملکردی به وضعیتی گفته می‌شود که در آن، علائم بیماری به طور قابل‌ توجهی کاهش یافته یا از بین می‌رود و بیمار بدون نیاز به درمان مادام ‌العمر به زندگی عادی باز می‌گردد؛ نتیجه این اتفاق، تسلط سیستم ایمنی بر بیماری خواهد بود. در بسیاری از بیماران قرص‌های ضد ویروسی رایج، ویروس را کنترل می‌کنند، اما برخی از مهم‌ترین نشانگرهای ویروس را از بدن حذف نمی‌کنند. یکی از مهم‌ترین این نشانگرها آنتی‌ژن سطحی هپاتیت ب یا HBsAg است. باقی ماندن HBsAg نشان می‌دهد که بدن هنوز به کنترل عمیق و موثر عفونت دست پیدا نکرده است. به همین دلیل، یکی از اهداف مهم در پژوهش‌های هپاتیت ب دستیابی به درمان عملکردی است.

بپیروویرسن و هدف‌گیری مستقیم نشانگرهای ویروسی
بپیروویرسن (Bepirovirsen) یک الیگونوکلئوتید آنتی‌سنس (Antisense Oligonucleotide) است. به بیان ساده، این دارو یک رشته کوتاه و مهندسی ‌شده از اسید نوکلئیک است که طراحی شده تا به RNA مشخصی از ویروس هپاتیت ب متصل شده و با مکانیسم های زیر در درمان هپاتیت ب ایفای نقش کند:
مسدود کردن تکثیر DNA ویروس
کاهش مقدار آنتی‌ژن سطحی هپاتیت ب در خون
تقویت پاسخ ایمنی برای کنترل طولانی ‌مدت بیماری
این دارو نخستین درمانی است که در جهان و برای اولین بار در ژاپن، برای ایجاد درمان عملکردی هپاتیت ب مزمن تایید شده است. داروهای ضد ویروسی قبلی می‌توانستند سطح تکثیر ویروس را کاهش دهند؛ اما برخلاف بپیروویرسن قادر به کاهش بار آنتی‌ژنی ویروس نبودند. در نتیجه ترکیب این دو دسته دارویی ممکن است فرصت بهتری برای سیستم ایمنی ایجاد کند تا دوباره کنترل عفونت را به دست بگیرد. هدف نهایی، ایجاد یک پاسخ پایدار پس از پایان درمان است. دستیابی به چنین نتیجه‌ای می‌تواند مزایای زیادی را به دنبال داشته باشد که در ادامه به آن اشاره می کنیم:
کاهش نیاز به مصرف روزانه و مادام ‌العمر داروهای ضد ویروسی
کاهش فشار روانی ناشی از ابتلا شدن به عفونت ویروسی مزمن
بهبود طولانی مدت سلامتی کبد

شواهد بالینی از اثربخشی بپیروویرسن در دستیابی به درمان عملکردی
اخیرا مطالعه‌ای برای درمان هپاتیت ب با این داروی جدید در مجله معتبر New England Journal of Medicine منتشر شده است. در این مطالعه در مجموع ۱٬۸۳۸ بیمار شرکت کردند؛ از این تعداد، ۱٬۲۲۴ بیمار مبتلا به هپاتیت ب، بپیروویرسن دریافت کردند و ۶۱۴ نفر دارونما (پلاسیبو) گرفتند. در شروع مطالعه، تمام بیماران تحت درمان با داروهای آنالوگ نوکلئوتیدی یا نوکلئوزیدی مانند انتکاویر و تنوفوویر بودند و این درمان را تا هفته ۴۸ ادامه دادند. در ۲۴ هفته اول، بپیروویرسن و دارونما هفته‌ای یک بار و به صورت تزریق زیرجلدی تجویز شد. نتایج نشان داد که ۲۵ درصد از بیمارانی که مبتلا به هپاتیت ب مزمن بودند و بپیروویرسن دریافت کردند؛ هم از نظر HBsAg منفی شدند و هم HBV DNA در خونشان قابل شناسایی نبود. چنین پاسخی در هیچ ‌یک از بیمارانی که صرفا دارونما را دریافت کرده بودند، مشاهده نشد. عوارض شایع گزارش ‌شده از مصرف این دارو شامل قرمزی محل تزریق، درد موضعی و افزایش موقت یکی از آنزیم‌های کبدی بوده است.

افق‌های تازه در درمان هپاتیت ب مزمن
تایید بپیروویرسن در ژاپن، گامی مهم در مسیر تغییر رویکرد در درمان هپاتیت ب مزمن محسوب می‌شود. این دارو در مطالعات فاز نهایی توانسته است در یک ‌پنجم بیماران، منجر به درمان عملکردی شود و در بخشی از بیماران، سرکوب پایدار HBsAg و HBV DNA ایجاد کند؛ هرچند این پاسخ تنها در اقلیتی از بیماران مشاهده شده و برای ارزیابی قطعی اثربخشی و ایمنی آن، به مطالعات بیشتری نیاز است.
اهمیت این دارو در آن است که می‌تواند امید به دستیابی به یک دوره درمانی محدود را در مقابل درمان‌های ضد ویروسی طولانی ‌مدت افزایش دهد. هدف، کنترل عمیق‌تر بیماری و دستیابی به پاسخ پایدار پس از پایان درمان است؛ رویکردی که بر کاهش پروتئین‌های ویروسی، کمک به بازگرداندن عملکرد سیستم ایمنی و شناسایی بیمارانی با بیشترین احتمال پاسخ متمرکز است.
با این حال، تایید بپیروویرسن تنها آغاز این مسیر است و مسائلی مانند انتخاب بیماران مناسب، بهترین ترکیب‌های دارویی، پایداری نتایج در دنیای واقعی، دسترسی گسترده و هزینه درمان همچنان اهمیت زیادی دارند. میزان موفقیت این دارو در تغییر درمان هپاتیت ب، به نحوه پاسخ به همین چالش‌ها و ادامه پژوهش‌های علمی وابسته خواهد بود.
در مجموع، بپیروویرسن می‌تواند گامی دیگر به سوی آینده‌ای باشد که در آن درمان عملکردی هپاتیت ب از یک هدف پژوهشی به گزینه‌ای عملی برای تعداد بیشتری از بیماران تبدیل شود؛ آینده‌ای که تحقق آن همچنان به پژوهش دقیق، دسترسی عادلانه و اطلاع‌رسانی شفاف نیاز دارد.