داروهای رایج ممکن است میکروبیوم روده را تغییر دهند، حتی سال‌ها پس از قطع مصرف

بر اساس پژوهشی جدید، بسیاری از داروهای رایج ممکن است تغییرات طولانی‌مدتی در باکتری‌های ساکن روده ایجاد کنند.

محققان نمونه‌های مدفوع بیش از ۲۵۰۰ نفر را همراه با سوابق نسخه‌های آنها مورد بررسی قرار دادند. هدف آنها تعیین این بود که آیا مصرف دارو با تفاوت‌هایی در میکروبیوم روده (جامعه باکتری‌ها و سایر میکروارگانیسم‌های ساکن در دستگاه گوارش) مرتبط است یا خیر.

محققان دریافتند که بیشتر داروهای مورد مطالعه آنها با تفاوت‌هایی در میکروبیوم روده مرتبط بودند. قابل توجه اینکه، برای بسیاری از داروها، این تفاوت‌ها همچنان سال‌ها پس از قطع مصرف دارو قابل تشخیص بودند.
این ارتباطات طولانی‌مدت محدود به آنتی‌بیوتیک‌ها نبودند که پیش از این مشخص شده بود بر باکتری‌های روده تأثیر می‌گذارند. ارتباطات مشابهی برای داروهای ضدافسردگی، مسدودکننده‌های بتا، مهارکننده‌های پمپ پروتون و بنزودیازپین‌ها دیده شد. هریک از این دسته‌های دارویی با «اثر انگشت» میکروبی مخصوص به خود در روده مرتبط بودند.

دکتر الیور آسمتس، نویسنده این مطالعه، گفت: «بیشتر مطالعات میکروبیوم فقط داروهای مصرفی فعلی را در نظر می‌گیرند، اما نتایج ما نشان می‌دهد که مصرف دارو در گذشته می‌تواند به همان اندازه مهم باشد، زیرا عاملی قوی در توضیح تفاوت‌های فردی میکروبیوم است.»

این نتایج می‌تواند پیامدهایی برای تحقیقات آینده میکروبیوم داشته باشد. اگر داروهای مصرف‌شده ماه‌ها یا سال‌ها قبل همچنان بر میکروبیوم روده تأثیر بگذارند، محققانی که ارتباط بین میکروبیوم و بیماری را مطالعه می‌کنند نیاز به در نظر گرفتن سابقه دارویی فرد دارند.

برخی گروه‌ها ممکن است در برابر تغییرات طولانی‌مدت میکروبیوم آسیب‌پذیرتر از دیگران باشند. نوزادان و کودکان خردسال هنوز در حال توسعه میکروبیوم روده خود هستند، به این معنی که اختلالات در این دوره می‌تواند تأثیر بیشتری داشته باشد. تحقیقات قبلاً مصرف آنتی‌بیوتیک در اوایل زندگی و تغییرات میکروبیوم در کودکان را با بیماری‌هایی از جمله آسم، چاقی و دیابت نوع ۲ مرتبط دانسته است.
افراد مسن نیز ممکن است در معرض خطر بیشتری باشند زیرا تنوع میکروبیوم با افزایش سن کاهش می‌یابد، در حالی که بسیاری از آنها بیشتر به مصرف مکرر یا طولانی‌مدت دارو نیاز دارند.

یکی از قابل‌توجه‌ترین یافته‌ها مربوط به بنزودیازپین‌ها، دسته‌ای از داروهای رایج برای اضطراب و سایر اختلالات، بود. محققان گزارش دادند که ارتباط بین مصرف بنزودیازپین و تغییرات در میکروبیوم روده با ارتباطات مشاهده شده برای آنتی‌بیوتیک‌های وسیع‌الطیف، که برای مقابله با انواع مختلف باکتری‌ها طراحی شده‌اند و تغییرات قابل توجهی در میکروب‌های روده ایجاد می‌کنند، قابل مقایسه بود.

این مطالعه همچنین نشان داد که داروهای موجود در یک دسته دارویی مشابه لزوماً به یک شکل بر میکروبیوم تأثیر نمی‌گذارند. به عنوان مثال، دیازپام و آلپرازولام، دو بنزودیازپین که ممکن است برای شرایط مشابه تجویز شوند، به نظر می‌رسید از نظر میزان اختلال ایجادشده در میکروب‌های روده باهم تفاوت دارند.
این یافته مهم است زیرا مطالعات میکروبیوم اغلب داروهای یک دسته را با هم گروه‌بندی می‌کنند. نتایج آنها نشان می‌دهد که هنگام بررسی اثرات آنها بر میکروبیوم، ممکن است لازم باشد داروهای منفرد بطور جداگانه در نظر گرفته شوند.

محققان همچنین در گروه کوچکتری از شرکت‌کنندگان، نمونه‌های مدفوعی را بعدا جهت پیگیری تحلیل کردند. این به آنها اجازه داد تا زمانی که افراد مصرف برخی داروها را شروع یا قطع کردند، مشاهده کنند چه اتفاقی رخ می‌دهد. آنها تغییرات قابل پیش‌بینی در میکروب‌های روده را در طول زمان یافتند و شواهدی ارائه دادند که نشان می‌داد خود داروها حداقل مسئول برخی از تفاوت‌های دیده‌شده در میکروبیوم هستند.

اگرچه گروه پیگیری نسبتاً کوچک بود، محققان اثرات پایدار مرتبط با مهارکننده‌های پمپ پروتون، مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین و برخی آنتی‌بیوتیک‌ها از جمله پنی‌سیلین‌های ترکیبی و ماکرولیدها را تأیید کردند.

عوامل سبک زندگی نیز ممکن است بر چگونگی بهبودی میکروبیوم پس از مصرف دارو تأثیر بگذارند. افرادی که فیبر کمی مصرف می‌کنند معمولاً میکروبیوم کم‌دوام‌تری دارند که می‌تواند بهبودی پس از به هم خوردن تعادل میکروبیوم را دشوارتر کند.

چرا سابقه مصرف دارو مهم است
به طور کلی، این مطالعه نشان می‌دهد که میکروبیوم روده یک فرد ممکن است فراتر از رژیم غذایی فعلی، سبک زندگی، سلامت و مصرف داروی فعلی او را منعکس کند و حاوی آثاری قابل تشخیص از داروهای مصرف‌شده در گذشته است.

محققان استدلال می‌کنند که پزشکان باید هنگام تفسیر داده‌های میکروبیوم، سابقه دارویی را در نظر بگیرند. آنها پیشنهاد می‌کنند که برخی از تغییرات میکروبیوم که به نظر می‌رسد مربوط به بیماری هستند، می‌توانند به داروهایی مرتبط باشند که ماه‌ها یا حتی سال‌ها پیش مصرف شده‌اند.

تحقیقات بیشتری برای تعیین اینکه آیا تغییرات میکروبیوم مرتبط با دارو بطور مستقیم باعث اثرات سلامتی می‌شوند، مورد نیاز است. مطالعات زیادی داریم که همبستگی یا الگوها را نشان می‌دهند. اما مطالعات کمتری رابطه علّی را نشان می‌دهند. ما باید تغییرات میکروبیوم را در افراد بیشتری در طول زمان ردیابی کنیم تا تأثیر واقعی دارو را تعیین کنیم.

منبع:
http://Oliver Aasmets, et al. A hidden confounder for microbiome studies: medications used years before sample collection. mSystems, 2025; 10 (10) DOI: 10.1128/msystems.00541-25