از بشقاب مادر تا ذائقه کودک؛ آیا تغذیه دوران بارداری سلیقه غذایی فرزند را میسازد؟
2 آبان 1405
پیش از تولد؛ نخستین نشانههای شکلگیری ذائقه کودک
رژیم غذایی مادر در دوران بارداری اهمیت ویژهای دارد، زیرا به شکلگیری محیط داخل رحم کمک میکند. پایبندی بیشتر مادر به الگوهای غذایی سالم در دوران بارداری با رشد بهتر کودک، کاهش تجمع چربی بدن و کاهش احتمال اضافهوزن و چاقی در دوران کودکی ارتباط داشته است. الگوهای غذایی سودمند معمولا سرشار از میوه و سبزیجات هستند. میوه و سبزیجات نیز منابع غنی از ویتامینها، مواد معدنی، فیبر غذایی و ترکیبات دارای خواص آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی هستند. عادات غذایی مادر ممکن است پس از تولد نیز ادامه پیدا کند و از طریق سازوکارهایی مانند الگو برداری کودک از والدین و قرار گرفتن در معرض طعمهای مختلف بر ترجیحات غذایی و الگوی مصرف کودک تاثیر بگذارد.
از طعمهای بشقاب مادر تا تجربههای حسی جنین
برای نحوه اثرگذاری رژیم غذایی مادر در دوران بارداری بر رفتارهای غذایی کودک در سال های بعدی زندگی فرضیه های زیادی مطرح شده است که در ادامه به تعدادی اشاره می کنیم:
اولین عامل انتقال طعم غذا از مادر به جنین است.
مواد معطر و ترکیباتی که طعم و بوی غذاها را ایجاد میکنند؛ بعد از مصرف مادر میتوانند وارد مایع آمنیوتیک (کیسه آب جنین) شوند. سیستمهای چشایی و بویایی جنین پیش از تولد فعال هستند و جنین به تغییرات شیمیایی مایع آمنیوتیک واکنش نشان میدهد. بنابراین اگر مادر در بارداری مرتب سبزیجات، سیر یا ماهی مصرف کند، جنین با بخشی از این بوها و طعمها مواجه میشود.
این مواجهه باعث یادگیری طعم میشود.
کودک از طریق مواجههی مکرر یاد میگیرد که یک طعم برایش آشنا و قابل قبول باشد. این مسئله برای طعمهایی که به طور ذاتی جذاب نیستند، مثل بسیاری از سبزیجات اهمیت زیادی دارند. مثلا اگر کودک پیش از تولد و سپس از طریق شیر مادر بارها با طعم سبزیجات مواجه شده باشد؛ هنگام مواجهه با آن طعم در دوران شروع غذای جامد، پذیرش بیشتری نشان میدهد. در واقع، مادر فقط مواد مغذی را به جنین منتقل نمیکند؛ بلکه محیطی را ایجاد میکند که کودک در آن با طعمهای مختلف آشنا شود.
بعد از تولد، شیر مادر این «پل انتقال طعم» را ادامه میدهد.
اثر رژیم مادر با تولد نوزاد متوقف نمیشود. ترکیبات مختلف رژیم مادر بعد تولد از طریق شیر نیز به نوزاد منتقل میشوند. بنابراین کودک همان طعمهایی را که در دورهی جنینی با آنها مواجه میشد را مجددا تجربه میکند. مطالعات از این موضوع به عنوان «flavor bridge» یا پل طعمی یاد میکنند.
شواهد علمی از ارتباط تغذیه بارداری با ذائقه آینده کودک
مطالعه ای در اسپانیا در این حیطه انجام شده است که در آن 252 زنان باردار سالم (در هفته دوازدهم بارداری یا زودتر ) که حداقل ۱۸ سال داشتند وارد مطالعه شده بودند. این زنان در هفتههای ۱۲، ۲۴ و ۳۶ بارداری، اطلاعات مربوط به عادات غذایی خود را از طریق پرسشنامه مصرف مواد غذایی ارائه کرده بودند. در این پژوهش مصرف بیشتر میوه و سبزیجات مادر با کاهش احتمال اضافهوزن یا چاقی در کودک ارتباط داشت. همچنین در مطالعه ای دیگر تاثیر رژیم غذایی مادران شیرده مورد بررسی قرار گرفت. مادران در دوران شیردهی آبمیوههای مختلف سبزیجات مصرف کردند. نوزادانی که مادرشان در حدود ۰٫۵ تا ۱٫۵ ماهگی این مواجهه را داشت، در ۶–۸ ماهگی مقدار بیشتری غلات با طعم هویج خوردند. مقاله شواهد نسبتا قوی ارائه میدهد که رژیم مادر روی ترجیحات طعم و پذیرش غذا در نوزادی اثرگذار است. البته اینکه این ترجیحات منجر به این شوند که کودک در ۵، ۱۰ یا ۱۴ سالگی سبزیجات بیشتری بخورد و به رژیم غذایی سالم علاقه مند باشد؛ داستان پیچیدهتری است. برای نمونه، در یک پژوهش، مصرف بیشتر سبزیجات توسط مادر در بارداری و شیردهی با علاقهی بیشتر نوزاد ۸ ماهه به بوی سبزیجات سبز همراه بود؛ ولی این ارتباط در ۱۲ماهگی دیگر معنیدار نبود. مقاله احتمال میدهد که با شروع غذای جامد، کودک با طیف بسیار بزرگتری از غذاها مواجه میشود و اثر مواجههی اولیه ممکن است کمرنگ شود. در مطالعهای دیگری نیز در دانمارک با حضور ۱۹٬۵۸۲ مادر و کودک، کیفیت بالاتر رژیم مادر در دوران بارداری با کیفیت بالاتر رژیم غذایی کودک در ۱۴سالگی ارتباط داشت.
نتیجه گیری
این یافتهها نشان میدهند که ارتباط شگفت انگیزی میان رژیم غذایی مادر در دوران بارداری و سلامت غذایی کودک در سالهای بعد وجود دارد. غذاهایی که مادر در دوران بارداری مصرف میکند؛ ممکن است بر شکلگیری ترجیحات غذایی کودک و نوع غذاهایی که کودک به آنها تمایل پیدا میکند، اثرگذار باشد. انتخابهای غذایی مادر در دوران بارداری احتمالا با انتخابهای غذاییای که او بعدا برای کودک فراهم میکند نیز ارتباط دارد. بنابراین، رابطه میان رژیم غذایی مادر و رژیم غذایی کودک ممکن است هم از طریق تاثیرات دوران جنینی و هم از طریق محیط غذایی مشترک پس از تولد شکل بگیرد. محققان تاکید میکنند که برای درک دقیقتر رابطه میان این دو فاکتور، همچنان به پژوهشهای بیشتری نیاز است تا مشخص شود ساز و کار تبدیل رژیم غذایی سالم مادر به رژیم غذایی سالم کودک به چه صورت است.