ایمپلنت کاهنده وزن؛ نوآوری جدید در مدیریت دیابت
23 آبان 1405
دیابت نوع ۲ در سراسر جهان به طور فزایندهای در حال گسترش است. برخلاف دیابت نوع ۱، این بیماری اغلب با چاقی، سبک زندگی کم تحرک و دریافت بیش از حد انرژی در طول سالهای متمادی ارتباط دارد. اگرچه تزریق انسولین میتواند سطح قند خون را کاهش دهد، اما مشکل اصلی یعنی مازاد انرژی بدن را برطرف نمیکند. انسولین به سلولهای عضلانی کمک میکند تا گلوکز (قند) را از جریان خون جذب کنند؛ اما اگر بدن از این انرژی استفاده نکند، مقدار اضافی آن به چربی تبدیل میشود. این موضوع تا حدی توضیح میدهد که چرا بسیاری از بیماران، با وجود دریافت درمان، همچنان با افزایش وزن مواجه میشوند. اکنون گروهی از پژوهشگران به سرپرستی مارتین فوسنِگر (Martin Fussenegger) روش بالقوه جدیدی برای درمان دیابت توسعه دادهاند. این فناوری به صورت یک سیستم قابل کاشت در بدن است که با استفاده از یک کاتالیزور الکتریکی، قند خون را کاهش میدهد. نتایج این پژوهش در مجله علمی معتبر Science منتشر شده است که در ادامه آن را بررسی خواهیم کرد.
رویکردی جدید؛ استفاده از فناوری الکترونیکی بهجای مولکولهای زیستی
گروه تحقیقاتی مستقر در شهر بازل سوئیس، سالهاست که روی توسعه روشهایی برای کنترل قند خون با استفاده از سامانههای تنظیمکننده زیستی کار میکند. روشهای قبلی این گروه بر شبکههای ژنتیکی مهندسی شده متکی بودند. اما فناوری جدید این محدودیتها را برطرف میکند. در این روش، از یک کاتالیزور کاملا غیرآلی استفاده شده است که برای عملکرد خود به سلول، آنزیم یا هیچ جزء زیستی دیگری نیاز ندارد. این کاتالیزور از نوعی نمد گرافیتی تشکیل شده که خوشههای نانومتری طلا روی آن قرار گرفتهاند. این خوشههای طلا نیز با ذرات بسیار کوچکتری از پلاتین پوشانده شدهاند. به گفته فوسنگر، مواد بهکار رفته در آزمایشهای انجام شده، زیست سازگاری بسیار خوبی از خود نشان دادهاند. گروه تحقیقاتی همچنین سطح نانوساختاری این کاتالیزور را به طور اختصاصی طراحی و تولید کرده است. این ایمپلنت علاوه بر کاتالیزور، دارای یک واحد کنترل الکترونیکی است که درون محفظهای ساختهشده با فناوری چاپ سه بعدی قرار دارد. انرژی مورد نیاز دستگاه به صورت بیسیم و با فرکانس ۱۳٫۵۶ مگاهرتز تامین میشود؛ فرکانسی که در سطح بینالمللی برای کاربردهای صنعتی، علمی و پزشکی تعیین شده است.
عملکرد دستگاه در کنترل قند خون
این کاتالیزور، گلوکز اضافی موجود در خون را به مادهای به نام گلوکونات (Gluconate) تبدیل میکند. در نتیجه، بخشی از گلوکز دیگر وارد مسیرهای معمول سوخت و ساز بدن و ذخیرهسازی در بافتها نمیشود. این فرایند میتواند به کاهش تجمع چربی در بدن نیز کمک کند.
گلوکونات تولید شده در نهایت از طریق ادرار از بدن دفع میشود. در این سیستم، یک حسگر استاندارد اندازهگیری قند خون، مشابه حسگرهایی که بسیاری از افراد مبتلا به دیابت روی بازوی خود نصب میکنند، به طور مداوم سطح گلوکز را در مایع بین بافتی بدن اندازهگیری میکند. اگر پس از صرف غذا، سطح قند خون بیش از حد افزایش یابد، حسگر از طریق بلوتوث سیگنالی به گوشی هوشمند یا ساعت هوشمند ارسال میکند. سپس دستگاه هوشمند، کاتالیزور را فعال میکند تا با استفاده از انرژی الکتریکی، گلوکز اضافی را به گلوکونات تبدیل کند. به محض اینکه سطح گلوکز به محدوده مطلوب برسد، سیستم به طور خودکار خاموش میشود. این ویژگی علاوه بر مدیریت دیابت، به جلوگیری از افت بیش از حد قند خون (هیپوگلیسمی) کمک میکند.
آزمایش موفقیتآمیز روی موشها
پژوهشگران برای ارزیابی عملکرد این فناوری، ابتدا یک مطالعهی آزمایشگاهی انجام دادند. آنها از مخزنی حاوی ۵ لیتر محلول غذایی دارای گلوکز استفاده کردند؛ حجمی که تقریبا با حجم کل خون موجود در بدن انسان برابر است. نتایج نشان داد که کاتالیزور میتواند گلوکز موجود در این حجم از محلول را به گلوکونات تبدیل کند. در مرحله بعد، این سیستم روی موشهای مبتلا به دیابت آزمایش شد. نتایج نشان داد که با استفاده از این فناوری میتوان سطح قند خون حیوانات را با دقت کنترل کرد. همچنین موشها کاهش وزن را تجربه کردند، ایمپلنت به خوبی توسط بدن آنها تحمل شد و دستگاه توانست به مدت شش هفته به طور پایدار فعالیت کند.
جمعبندی و چشم انداز آینده
این فناوری نوآورانه میتواند افق تازهای در درمان دیابت نوع ۲ و کنترل وزن پیش روی محققان قرار دهد؛ روشی که به جای استفاده از دارو یا هورمون، با کمک یک کاتالیزور الکتریکی، بخشی از قند اضافی خون را پیش از تبدیل شدن به ذخایر چربی از بدن خارج میکند. موفقیت این سامانه در آزمایشهای حیوانی، به ویژه کنترل پایدار قند خون و کاهش وزن موشهای مبتلا به دیابت، امیدواریها را برای توسعه نسل جدیدی از درمانهای هوشمند و قابل کاشت افزایش داده است.
با این حال، نباید فراموش کرد که این فناوری هنوز در مراحل اولیه توسعه قرار دارد و نتایج بهدست آمده در موشها لزوما به معنای اثربخشی و ایمنی آن در انسان نیست. پیش از ورود به مرحله کاربرد بالینی، باید آزمایشهای گستردهای برای بررسی ایمنی بلندمدت، عملکرد دستگاه در بدن انسان و عوارض احتمالی آن انجام شود. اگر این موانع با موفقیت پشت سر گذاشته شوند، شاید در آینده بتوان با کمک یک ایمپلنت کوچک و هوشمند، نه تنها کنترل قند خون را آسانتر کرد، بلکه راهکار متفاوتی برای مقابله با چاقی و عوارض متابولیک آن در اختیار پزشکان قرار داد.