ویتامین د 3 در دوران بارداری؛ سرنخی تازه از نقش تغذیه مادر در عملکرد شناختی کودک
26 مرداد 1405
مقدمه
تغذیه مادر در دوران بارداری تنها به سلامت او محدود نمیشود؛ مواد مغذی دریافتشده در این دوره میتوانند در رشد و تکامل جنین نیز نقش داشته باشند. در همین راستا، یافتههای یک مطالعه جدید توجه پژوهشگران را به ارتباط میان مصرف ویتامین د3 در دوران بارداری با عملکرد شناختی کودکان در سالهای بعد جلب کرده است.
از سلامت استخوان تا رشد مغز؛ ویتامین د3 چه نقشی دارد؟
ویتامین د3 یکی از ریزمغذیهای مهم در دوران بارداری است. این ویتامین با کمک به جذب کلسیم و فسفر، در شکلگیری و استحکام استخوان و دندان جنین نقش دارد و برای عملکرد طبیعی عضلات و سیستم ایمنی نیز اهمیت دارد.
با توجه به نقش ویتامین د در فرآیندهای مختلف بدن، پژوهشگران طی سالهای اخیر توجه بیشتری به ارتباط وضعیت ویتامین د مادر با رشد عصبی و شناختی فرزند نشان دادهاند. مطالعه اخیر در دانمارک نیز به این پرسش پرداخته است که آیا دریافت ویتامین د3 در دوران بارداری میتواند با عملکرد شناختی کودک در سالهای بعد ارتباط داشته باشد؟
یک دهه بعد؛ ردپای تغذیه دوران بارداری در عملکرد شناختی کودک
در مطالعه منتشرشده در JAMA Network Open، ۴۹۸ کودک که در دوران بارداری مادرانشان در یک کارآزمایی تصادفیشده در معرض دوز استاندارد یا بالاتر ویتامین د3 قرار گرفته بودند؛ با استفاده از مجموعهای از آزمونهای عصب-روانشناختی ارزیابی شدند.
نتایج این پژوهش نشان میدهد کودکانی که مادرانشان در دوران بارداری، بهویژه در اواخر بارداری، ویتامین د3 بیشتری دریافت کرده بودند؛ در سن ۱۰ سالگی در برخی آزمونهای شناختی، از جمله حافظه کلامی و دیداری و بعضی مهارتهای مرتبط با پردازش اطلاعات و حل مسئله، عملکرد بهتری داشتند.
این یافتهها اهمیت ویژهای دارند، زیرا نشان میدهند وضعیت تغذیهای مادر در دوران بارداری، تنها به پیامدهای کوتاهمدت در نوزاد محدود نیست؛ بلکه بر روی رشد عصبی و شناختی کودک در سالهای بعد نیز تاثیرگذار است.
آیا ویتامین د بیشتر یعنی حافظه بهتر؟
پاسخ به این سادگی نیست.
اگرچه یافتههای این مطالعه امیدوارکننده است، اما نباید از آن نتیجه گرفت که افزایش خودسرانه مصرف ویتامین د3 میتواند باعث افزایش هوش یا حافظه کودک شود. برای تعیین میزان مناسب مصرف و مشخص کردن اینکه چه سطحی از ویتامین د3 و در چه مرحلهای از بارداری ممکن است بیشترین اثر را داشته باشد؛ نیازمند مطالعات بیشتر است.
نیاز به ویتامین د3 در بارداری؛ تعادل مهمتر از افزایش دوز
بر اساس دستورالعمل فعلی NHS میزان توصیهشده برای زنان باردار ۱۵ میکروگرم معادل ۶۰۰ واحد بینالمللی در روز عنوان شده است. با این حال، نیاز هر فرد میتواند با توجه به شرایط جسمی، وضعیت تغذیهای و احتمال کمبود ویتامین د متفاوت باشد. نکته مهم این است که مصرف بیشتر لزوماً به معنای فایده بیشتر نیست. دوزهای بالای ویتامین د3 در مصرف طولانیمدت میتوانند موجب افزایش تجمع کلسیم در بدن شوند و در مواردی به اندامهایی مانند کلیهها و قلب آسیب برسانند. بنابراین، زنان باردار نباید صرفاً با هدف بهبود حافظه یا عملکرد شناختی فرزند خود، بدون مشورت با پزشک یا ماما میزان مصرف ویتامین د3 را افزایش دهند. همچنین هنگام استفاده همزمان از چند مکمل، بررسی ترکیبات آنها اهمیت دارد تا ویتامین د3 بهصورت ناخواسته از چند منبع دریافت نشود.
پیام اصلی پژوهش؛ توجه به تغذیه مادر، سرمایهگذاری برای سلامت آینده کودک
مجموع شواهد این مطالعه، بار دیگر اهمیت وضعیت تغذیهای مادر در دوران بارداری را برجسته میکند. یافتهها نشان میدهند که وضعیت ویتامین د3 در این دوره ممکن است با برخی جنبههای عملکرد شناختی کودک در سالهای بعد ارتباط داشته باشد؛ موضوعی که میتواند مسیر مطالعات آینده درباره نقش تغذیه دوران بارداری در رشد مغز و تکامل شناختی را روشنتر کند. با این حال، پیام این پژوهش افزایش خودسرانه مصرف مکملها نیست؛ بلکه تأکید بر اهمیت تأمین نیازهای تغذیهای دوران بارداری، شناسایی کمبودهای احتمالی و تصمیمگیری درباره میزان مصرف مکملها بر اساس شرایط هر فرد و با نظر متخصصان سلامت است.