این‌ها نشانه‌های هشداردهنده اولیه سکته مغزی هستند

طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت (WHO)، سکته‌های مغزی دومین علت اصلی مرگ‌ومیر در جهان هستند. اما چگونه می‌توان علائم سکته مغزی را که به‌راحتی با بیماری‌های دیگر اشتباه گرفته می‌شوند، تشخیص داد؟

در این مقاله، با برخی از نشانه‌های هشداردهنده آشنا می‌شوید که نباید آن‌ها را نادیده گرفت.

طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، در سال ۲۰۱۵ حدود ۶.۲ میلیون نفر بر اثر سکته مغزی جان خود را از دست دادند. سکته مغزی، که فقط بیماری ایسکمیک قلب آمار بالاتری از آن، دارد، در بررسی این سازمان از ۱۰ علت اصلی مرگ‌ومیر در سراسر جهان، در رتبه دوم قرار دارد.

سکته مغزی چیست؟
سکته مغزی یعنی مرگ ناگهانی برخی از سلول‌های مغزی به دلیل کمبود اکسیژن. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که جریان خون به مغز بر اثر انسداد یا پارگی یکی از شریان‌های مغزی قطع شود.
وقتی نوبت به تشخیص سکته مغزی و دریافت کمک می‌رسد، هر چه سریع‌تر اقدام کنید، بهتر است. چرا که درمان فوری می‌تواند مرز بین مرگ و زندگی، یا مرز بین بهبودی کامل و ناتوانی طولانی‌مدت باشد.

برای شناسایی علائم سکته مغزی، انجمن سکته مغزی آمریکا (ASA) توصیه می‌کند ارزیابی سریع به روش F.A.S.T را انجام دهید و به دنبال نشانه‌های افتادگی صورت (Face)، ضعف دست (Arm) و مشکل در تکلم (Speech) باشید. اگر متوجه همه این علائم شدید، زمان (Time) آن است که با اورژانس تماس بگیرید. بیشتر موارد سکته مغزی با این روش قابل شناسایی هستند.

صورت (Face): اولین مرحله از ارزیابی F.A.S.T این است که بررسی کنید آیا یک طرف صورت افتادگی دارد یا خیر. از فرد بخواهید لبخند بزند. آیا لبخند او نامتقارن است؟
دست‌ها (Arms): آیا فرد در دستان خود احساس ضعف می‌کند؟ از او بخواهید هر دو دستش را بالا بیاورد. آیا یکی از دست‌ها پایین‌تر از دیگری قرار می‌گیرد یا فرد قادر به بلند کردن یکی از دستان خود نیست؟
تکلم (Speech): از فرد بخواهید یک جمله ساده بگوید. آیا او در صحبت کردن مشکل دارد؟ آیا کلمات را به صورت نامفهوم و بریده‌بریده ادا می‌کند؟
زمان (Time): اگر فردی هر یک از این علائم را نشان داد، حتی اگر علائم برطرف شدند، با خدمات اورژانس تماس بگیرید و به آن‌ها بگویید که ممکن است موضوع سکته مغزی باشد. کمک بلافاصله اعزام خواهد شد.

زمان از بالاترین اهمیت برخوردار است و حتی اگر مطمئن نیستید علائم مربوط به سکته مغزی است یا خیر، باید فوراً درخواست کمک کنید. هنگام تماس با اورژانس، علائم را به اپراتور تلفن گزارش دهید.

علائم دیگری نیز ممکن است به صورت جداگانه یا در ترکیب با نشانه‌های F.A.S.T ظاهر شوند:
سردرگمی و عدم هوشیاری: آیا فرد ناگهان دچار گیجی شده، در صحبت کردن یا درک آنچه می‌گویید مشکل دارد؟
بی‌حسی بدن: علائم دیگری که ممکن است ظاهر شوند شامل بی‌حسی یا ضعف ناگهانی در صورت، دست یا پا است؛ به‌ویژه در یک طرف بدن.
وضعیت بینایی: آیا فرد در یک یا هر دو چشم خود دچار مشکلات بینایی ناگهانی و غیر منتظره شده است؟
سردرد و سرگیجه: آیا فرد بدون هیچ دلیل مشخصی دچار سردرد شدیدی شده است؟

مشکل در راه رفتن، سرگیجه، از دست دادن تعادل یا عدم هماهنگی حرکات بدن نیز می‌تواند از دیگر علائم سکته مغزی باشد.
انواع سکته مغزی
سکته مغزی دو نوع مختلف دارد: سکته مغزی ایسکمیک (انسدادی) و سکته مغزی هموراژیک (خونریزی‌دهنده).

سکته مغزی ایسکمیک
این رایج‌ترین نوع سکته مغزی است که حدود ۸۰ درصد بیماران را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این نوع سکته بر اثر کاهش یا قطع خون‌رسانی به مغز ایجاد می‌شود.
در این دسته از سکته‌ها، «حمله ایسکمیک گذرا» (TIA) نیز وجود دارد که ویژگی آن گرفتگی موقت و گذرا در یکی از رگ‌های خونی است.
برخی رفتارها و شرایط پزشکی می‌توانند در بروز این نوع سکته نقش داشته باشند، از جمله: فشار خون بالا، چاقی، کلسترول بالا، سابقه خانوادگی بیماری‌های قلبی یا دیابت، مصرف بیش از حد الکل و دخانیات.

سکته مغزی هموراژیک
این نوع سکته شیوع کمتری دارد و زمانی رخ می‌دهد که یک رگ خونی در داخل جمجمه پاره شود.
علت اصلی این نوع سکته، پرفشاری خون است که شریان‌های مغزی را تضعیف کرده و آن‌ها را در برابر پارگی آسیب‌پذیرتر می‌کند.
عوامل خطر شامل چاقی، مصرف بیش از حد الکل، دخانیات، استرس و سبک زندگی کم‌تحرک است.

موارد سکته مغزی در بزرگسالان بالای ۶۵ سال شایع‌تر است. بارداری و مصرف قرص‌های ضد بارداری نیز ممکن است خطر ابتلا به این بیماری را در زنان افزایش دهد.

تشخیص
پزشک در معاینه بالینی، سوالاتی درباره علائم بیمار و مداوم بودن یا نبودن آن‌ها می‌پرسد. او همچنین می‌خواهد از داروهای مصرفی بیمار و سابقه خانوادگی او در زمینه بیماری‌های قلبی و سکته مغزی مطلع شود.
پزشک علائمی مانند فشار خون و ضربان قلب را بررسی می‌کند و ممکن است چشم‌های بیمار را نیز معاینه کند.
از طریق آزمایش خون، می‌توان زمان لخته شدن خون، سطح قند موجود در آن و متعادل بودن یا نبودن ترکیبات شیمیایی خون را تعیین کرد. همچنین ممکن است پزشک از شما بخواهد ام‌آرآی (MRI) و سی‌تی اسکن (CT scan) انجام دهید.
آنژیوگرافی مغز، شریان‌های مغز و گردن را نشان می‌دهد و امکان تشخیص هرگونه تغییر را فراهم می‌کند. با سونوگرافی شریان کاروتید نیز می‌توان داخل شریان‌ها را از نظر تجمع پلاک‌های چربی و نرمال بودن یا نبودن جریان خون بررسی کرد.
پزشک از طریق این معاینات، ارزیابی دقیقی از قلب به دست خواهد آورد. این آزمایش‌ها نشان می‌دهند که آیا لخته‌هایی وجود دارند که در نهایت به مغز منتقل شده و باعث سکته مغزی شده باشند یا خیر.

درمان
درمان سکته مغزی ایسکمیک: داروهای اورژانسی شانس بقا را افزایش می‌دهند و می‌توانند عوارض بعدی را کاهش دهند. بسته به شرایط، پزشک ممکن است این داروها را به طور مستقیم به مغز تزریق کند یا مداخله جراحی انجام دهد.
درمان سکته مغزی هموراژیک: اقدام اورژانسی شامل استفاده از داروها برای کاهش فشار داخل جمجمه، کاهش فشار خون و همچنین جلوگیری از اسپاسم عروق و تشنج است. پزشک همچنین ممکن است برای ترمیم رگ‌های خونی جراحی انجام دهد.

عوارض بعدی
سکته مغزی می‌تواند عوارض موقت یا دائمی به همراه داشته باشد که این موضوع به شدت سکته و مدت زمانی که مغز بدون اکسیژن مانده است، بستگی دارد. خبر خوب این است که برخی از این عوارض جانبی را می‌توان با برنامه‌های بهبودی و توانبخشی معکوس کرد و بهبود بخشید.

بخشی از بدن ممکن است پس از سکته مغزی فلج شود. عضلاتی که بیشتر تحت تأثیر قرار می‌گیرند معمولاً عضلات صورت و دست‌ها هستند.
سکته مغزی می‌تواند به عضلات اطراف دهان و گلو نیز آسیب برساند.
بسیاری از افرادی که دچار سکته مغزی شده‌اند، بخشی از حافظه خود را از دست می‌دهند یا در تفکر دچار مشکل می‌شوند. در برخی موارد، بیماران از درد، بی‌حسی یا سایر حس‌های عجیب در نواحی آسیب‌دیده بدن گلایه دارند.
برخی از بیماران از نظر اجتماعی منزوی می‌شوند؛ این اتفاق اغلب به این دلیل رخ می‌دهد که آن‌ها برای کارهای ساده روزمره (مانند نوشیدن یک لیوان آب) به افراد دیگر وابسته می‌شوند. سکته‌های مغزی یکی از علل اصلی زوال عقل و افسردگی هستند.
قربانیان سکته مغزی همچنین بیشتر احتمال دارد که در آینده دچار لخته شدن خون شوند. این حالت زمانی است که یک لخته خون در پا تشکیل می‌شود و معمولاً افرادی را تحت تأثیر قرار می‌دهد که توانایی حرکت خود را از دست داده‌اند.

بهبودی و توانبخشی
افرادی که از سکته مغزی جان سالم به در برده‌اند، به حمایت و درمان‌های طولانی‌مدت نیاز دارند؛ این درمان‌ها شامل فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی و روان‌درمانی می‌شود.