التهاب روده و ارتباط آن با دردهای مزمن و خستگی

16 شهریور 1405
التهاب روده چیست و چگونه شکل می گیرد؟
بیماری التهابی روده (Inflammatory bowel disease) یک بیماری مزمن است که با علائمی چون درد شکمی، اسهال طولانی مدت، خستگی، کاهش وزن و وجود خون در مدفوع همراه می شود. در حال حاضر درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد. اما برخی رژیم های درمانی میتوانند علائم آن را تا حدودی کنترل کنند. همچنین با رعایت برخی نکات می‌توان از تأثیر سوء این بیماری بر زندگی روزمره تا حد زیادی پیشگیری کرد.
علائم IBD ممکن است خفیف یا شدید باشد؛ علائم این بیماری به صورت ناگهانی شروع شده و در دوره‌های تشدید بیماری (فلر) باعث گرفتگی و درد شدید شکم، اسهال و مشکلات دیگری می شود. پس از درمان علائم، بیمار در دوره خاموشی (رِمیشن) قرار می گیرد.

از التهاب روده تا دردهای مزمن، این ارتباط چگونه ایجاد می شود؟
درد دستگاه گوارش یکی از شایع‌ترین علائم بیماری التهابی روده است. حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد بیماران، هم‌زمان با شروع علائم یا در دوره فعال بیماری، درد گوارشی یا شکمی را تجربه می‌کنند.
این درد می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد، از جمله:
  • التهاب شدید روده
  • تنگی یا باریک شدن روده و چسبندگی‌ها
  • فیستول‌ها
  • رشد بیش از حد باکتری‌ها در روده کوچک
  • اختلال در هضم غذا، تجمع گاز و ایجاد درد شکمی
IBD تنها به دستگاه گوارش محدود نمی‌شود؛ درد و تورم مفاصل، مشکلات پوستی، قرمزی یا درد چشم، زخم‌های دهانی و درد اطراف مقعد نیز می‌توانند کیفیت زندگی بیماران را تحت تأثیر قرار دهند. از سوی دیگر، مغز و روده ارتباطی مستقیم و دوطرفه دارند. استرس و عوامل روانی می‌توانند حتی مستقل از علت اصلی درد، شدت احساس آن را افزایش دهند. این ارتباط، مراکز عاطفی و شناختی مغز را با عملکرد روده پیوند می‌دهد. در التهاب روده، درد ممکن است به دو شکل حاد و مزمن بروز کند؛ درد حاد کمتر از ۶ ماه ادامه دارد، در حالی که درد مزمن بیش از ۶ ماه تداوم پیدا می‌کند.

آیا التهاب روده میتواند باعث خستگی مداوم شود؟
این مشکل تقریباً در ۸۰٪ از بیماران مبتلا به IBD در دوره فعال بیماری و ۵۰٪ از بیماران در دوره خاموشی (رِمیشن) دیده می‌شود. در ادامه به عوامل تاثیرگذار بر خستگی ناشی از التهاب روده و مکانیسم اثر آن اشاره خواهیم کرد:
التهاب:
مواد شیمیایی که در هنگام التهاب در بدن تولید می‌شوند، مستقیماً روی مغز اثر گذاشته و باعث احساس خستگی و کاهش انرژی می‌شوند.
کمبودهای تغذیه‌ای:
کمبود آهن، ویتامین ب 12 و فولات (اسید فولیک) ناشی از التهاب روده نیز می‌تواند با ضعف و خستگی مرتبط باشد.
عوارض جانبی داروها:
خستگی ممکن است به علت عوارض جانبی برخی داروها، مانند آزاتیوپرین (AZA)، ۶-مرکاپتوپورین (6-MP) و متوترکسات که در فرایند درمان IBD مصرف می شوند؛ باشد.
داروهای استروئیدی نیز ممکن است باعث افزایش انرژی یا بی‌خوابی شوند. همچنین داروهای ضدافسردگی و داروهای مخدر که گاهی برای بیماران تجویز می‌شوند، می‌توانند خواب آلودگی ایجاد کنند.
خواب نامناسب:
در این وضعیت خواب ممکن است به دلیل علائم بیماری، مانند درد شکم در طول شب، یا به علت اضطراب مختل شده و فرد در طول روز احساس خستگی بیشتری داشته باشد.

راهکارهایی برای کاهش خستگی
درمان و مدیریت خستگی می‌تواند چالش‌برانگیز باشد، اما برخی از روش‌های کمک‌کننده برای درمان خستگی وجود دارند که در ادامه به آن ها اشاره شده است:
  1. به‌طور منظم آزمایش خون انجام دهید تا کمبود احتمالی ویتامین‌ها یا مواد معدنی بررسی شود. کمبود آهن را می‌توان با مصرف مکمل آهن خوراکی درمان کرد. اگر سطح ویتامین ب 12 یا فولات (اسید فولیک) پایین باشد، مصرف مکمل این مواد کمک کننده خواهد بود.
  2. داروهایی را که مصرف می‌کنید با پزشک خود بررسی کنید تا مشخص شود آیا این خستگی از عوارض جانبی داروهای شماست یا نه. در این شرایط ممکن است پزشک تغییر دارو یا روش درمانی جدید را پیشنهاد کند.
  3. انجام فعالیت‌های بدنی سبک و کم ‌فشار می‌تواند به افزایش سطح انرژی و کاهش خستگی کمک کند. همچنین درمان شناختی-رفتاری (CBT)، مدیتیشن و تمرین‌های ذهن ‌آگاهی (Mindfulness) می‌توانند استرس عاطفی را کاهش داده و در مقابله با خستگی مؤثر باشند.
  4. اگر در خوابیدن مشکل دارید، رعایت بهداشت خواب می‌تواند مفید باشد. برخی توصیه‌ها عبارت‌اند از:
  • مصرف کافئین را به قبل از ساعت ۳ بعدازظهر محدود کنید.
  • در طول روز چرت نزنید.
  • قبل از خواب از وسایل دارای صفحه‌نمایش، مانند گوشی هوشمند یا تبلت، استفاده نکنید.
  • هر روز در ساعت مشخصی از خواب بیدار شوید.
  • مطمئن شوید اتاق خواب شما ساکت، آرام و راحت است.

رویکردهای درمانی در مدیریت التهاب روده
برطرف کردن علائم به طور موقت سودمند است اما برای پیشگیری از خستگی و درد مداوم در این بیماری باید علت شناخته شده و به طور ریشه ای درمان شود. به‌طور کلی، داروهای مورد استفاده برای IBD با هدف کاهش التهاب و کنترل واکنش سیستم ایمنی بدن به شرح زیر هستند:
آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند سیپروفلوکساسین و مترونیدازول
داروهای ضداسهال مثل لوپرامید
داروهای بیولوژیک
کورتیکواستروئیدها مانند پردنیزولون
آمینوسالیسیلات‌ها مانند سولفاسالازین و مزالازین

جمع‌بندی
بیماری التهابی روده (IBD) تنها به علائم گوارشی محدود نمی‌شود و می‌تواند با ایجاد دردهای حاد یا مزمن و خستگی مداوم کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد. التهاب، کمبودهای تغذیه‌ای، اختلال خواب و برخی عوارض دارویی از عواملی هستند که می‌توانند در بروز یا تشدید خستگی و درد نقش داشته باشند. مدیریت مؤثر IBD نیازمند کنترل التهاب و توجه هم‌زمان به عواملی است که بر سلامت عمومی و کیفیت زندگی تأثیر می‌گذارند. بررسی منظم وضعیت تغذیه‌ای، ارزیابی داروهای مصرفی، داشتن فعالیت بدنی متناسب، بهبود کیفیت خواب و استفاده از روش‌هایی برای کنترل استرس می‌توانند در مدیریت خستگی مؤثر باشند. انتخاب و تغییر روش درمانی نیز باید با نظر پزشک و متناسب با شرایط هر بیمار انجام شود.




مقالات مرتبط

با ما در تماس باشید