پلی فارماسی چیست؟ مصرف دائمی بیش از 5 دارو، پلی فارماسی
(Polypharmacy) نامیده می شود و شیوع آن در جوامع مختلف و همینطور در بازه های سنی مختلف، متفاوت است ولی در میان سالمندان و بیماران با بیماری های مزمن امری بسیار شایع و رو به گسترش می باشد. در بزرگسالان آمریکایی بالای 65 سال، حدود دو پنجم افراد حداقل 5 دارو را به طور روزانه مصرف میکنند. از آنجایی که این اتفاق میتواند بالقوه خطرآفرین باشد؛ پژوهشگران در سراسر جهان در تلاشند که با طراحی روش های مداخله ای و پیشنهاد آن به پزشکان، داروسازان و سایر کادر درمان، شرایط را به گونه ای تغییر دهند که بتوان به صورت متناوب داروهای سالمندان و بیماران مزمن را مورد بررسی قرار داد و در نهایت جلوی عوارض ناشی از پلی فارماسی را گرفت.
افراد ۶۰ سال به بالا، به دلیل بیماریهای مزمن، همزمان چندین دارو مصرف می کنند؛ که در ادامه به تعدادی از دسته های دارویی رایج اشاره می کنیم:
- داروهای کاهنده فشار خون بالا
- داروهای ضد دیابت
- داروهای خواب آور
- داروهای درمان التهاب مفاصل
- داروهای کاهنده کلسترول بالا
- داروهای درمان بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)
- داروهای ضد افسردگی
اما سوالی که مطرح می شود این است که آیا صرف مصرف داروهای مختلف آسیب زاست؟ واقعیت این است که همیشه اینطور نیست. پلی فارماسی میتواند به دو صورت مثبت (مناسب) و منفی (مشکل ساز) دیده شود. پلیفارماسی مناسب به بهبود وضعیت سلامتی در افراد با شرایط پیچیده کمک میکند. این وضعیت زمانی رخ میدهد که هر دارو برای یک اندیکاسیون واضح و مبتنی بر شواهد، تجویز شود و تجویز داروها به طور منظم و ساختاریافته، مورد بازبینی قرار گیرد
. چه عواملی منجر به پلی فارمسی نامناسب می شوند؟ - تجویز داروهای متعدد توسط پزشکان مختلف بدون هماهنگی (مثلاً بیمار با مراجعه به چند متخصص، داروهای مشابه یا متضاد دریافت میکند).
- ادامه دادن داروهای قدیمی بدون بازبینی ضرورت آنها (مثل مسکنها یا خوابآورها پس از بهبود علائم)
- مصرف خودسرانه داروهای بدون نسخه (مثل مکملها، مسکنها و یا داروهای گیاهی)
- عدم بررسی دورهای داروها توسط پزشک یا داروساز برای حذف داروهای غیرضروری
- ابتلا به بیماریهای مزمن متعدد (مثل دیابت همراه با فشارخون بالا) که نیاز به داروهای مختلف را افزایش میدهد.
- مشکلات شناختی (مثل بیماری آلزایمر) که منجر به مصرف اشتباه دارو می شود.
راه های تشخیص پلی فارماسی نامناسب پلی فارماسی نامناسب خود را با علائم زیر نشان می دهد:
- خستگی یا خواب آلودگی
- کاهش اشتها
- سرگیجه
- واکنشهای پوستی
- اختلالات گوارشی (مانند اسهال، یبوست و تهوع)
- تغییرات خلقی، اضطراب یا افسردگی ثانویه
- در صورت داشتن علائم بالا برای بررسی دقیق تر به پزشک خود مراجعه کنید.
عوارض پلی فارماسی نامناسب چیست و چرا نیاز به بررسی دارد؟ پلی فارماسی منفی می تواند پیامدهایی به دنبال داشته باشد که کیفیت زندگی افراد را تحت تاثیر قرار می دهد. در ادامه به تعدادی از آن ها اشاره شده است:
- کاهش هوشیاری
- کاهش اشتها
- مشکلات گوارشی مانند اسهال، یبوست یا بیاختیاری ادرار
- بثورات پوستی
- افسردگی و اضطراب
- عوارض ناخواسته دارویی (مانند خونریزی گوارشی با داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، هیپوگلیسمی با انسولین، و دلیریوم با داروهای آنتیکولینرژیک)
- زمینخوردن، سرگیجه یا افت فشار خون وضعیتی؛ بهویژه در افراد ضعیف یا سالمند
- آسیب حاد کلیه، بهخصوص با عوامل نفروتوکسیک
چگونه میتوان از عوارض جانبی ناشی از مصرف همزمان داروها اجتناب کرد؟ با انجام یک سری راهکارها میتوانید از بروز این عارضه برای خود و یا افراد خانواده تان پیشگیری کنید. در ادامه به تعدادی از آن ها اشاره میکنیم:
- از داروهایی که مصرف می کنید یک لیست تهیه کنید. نام، برند، دوز، دلیل مصرف دارو و زمان و نحوه مصرف آن را بنویسید. به هنگام مراجعه به مراکز درمانی این لیست را همراه خود داشته باشید.
- از پزشک یا داروساز خود بخواهید داروهای شما را بررسی کنند. آنها میتوانند به شما بگویند که آیا نیاز به ایجاد تغییر دارید یا خیر. راهنمایی پزشک یا داروساز به شما کمک میکند از مصرف بیش از حد داروها یا تداخلات دارویی احتمالی پیشگیری کنید.
- درباره داروهایتان اطلاعات کسب کنید. میتوانید به کمک داروساز یک برگه اطلاعاتی درباره داروهایتان تهیه کنید. داروسازان همچنین میتوانند هر سوالی که در مورد داروهایتان دارید را توضیح دهند.
- هر زمان که داروی جدیدی به لیست داروهای مصرفی تان افزوده می شود؛ بروشور دارویی داخل جعبه دارو به ویژه بخش تداخلات دارویی را به طور کامل مطالعه کنید.