راه‌های شناسایی علائم سکته مغزی

بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی (WHO)، سکته مغزی سومین علت مرگ و میر در جهان است. در سال ۲۰۱۵، طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، 6.2 میلیون نفر بر اثر سکته مغزی جان خود را از دست دادند.
اما چگونه می‌توانید علائم سکته مغزی را که به راحتی با سایر بیماری‌ها اشتباه گرفته می‌شوند، شناسایی کنید؟

در این مقاله با برخی از علائم هشداردهنده‌ای آشنا می‌شوید که نباید نادیده گرفته شوند.

سکته مغزی چیست؟
به گفته سازمان جهانی بهداشت، سکته مغزی مرگ ناگهانی تعدادی از سلول‌های مغزی به دلیل کمبود اکسیژن است. این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که جریان خون به مغز به دلیل انسداد یا پارگی یک شریان در مغز قطع شود.

در مورد تشخیص سکته مغزی و دریافت کمک، هرچه سریع‌تر اقدام شود، بهتر است. زیرا درمان فوری می‌تواند تفاوت بین زندگی و مرگ، یا تفاوت بین بهبودی کامل و ناتوانی طولانی‌مدت را رقم بزند.

تشخیص
برای شناسایی علائم سکته مغزی، انجمن سکته مغزی آمریکا (ASA) توصیه میکند که ارزیابی به روش F.A.S.T. انجام شود. در ارزیابی به روش F.A.S.T. باید به دنبال نشانه‌هایی از افتادگی صورت (F)، ضعف بازو (A) و دشواری در تکلم (S) بگردید. اگر همه این علائم را مشاهده کردید، زمان (T) آن رسیده که با اورژانس تماس بگیرید. بیشتر موارد سکته مغزی را فقط با این روش میتوان شناسایی کرد.

صورت: مرحله نخست F.A.S.T. این است که ببینید آیا یک سمت صورت دچار افتادگی شده است یا خیر. از فرد بخواهید لبخند بزند و بررسی کنید که آیا صورت فرد هنگام لبخند زدن نامتقارن است یا خیر.

بازوها: آیا فرد در بازوهای خود احساس ضعف می‌کند؟ از فرد بخواهید هر دو بازو را بالا بیاورد. آیا یکی از بازوها پایین‌تر از دیگری است یا فرد قادر به بلند کردن یکی از بازوهای خود نیست؟

تکلم: از فرد بخواهید یک جمله ساده بگوید. آیا فرد در صحبت کردن مشکل دارد؟ آیا واژه‌ها را کشیده و نامفهوم ادا می‌کند؟

زمان: به گفته انجمن سکته آمریکا، اگر فردی هر یک از این علائم را نشان داد، حتی اگر علائم از بین بروند، با اورژانس تماس بگیرید.

زمان از اهمیت بالایی برخوردار است و حتی اگر مطمئن نیستید که علائم مربوط به سکته مغزی است، باید فوراً درخواست کمک کنید. هنگام تماس با اورژانس، علائم را به اپراتور تلفن گزارش دهید.

سایر علائم
ممکن است علائم دیگری به صورت جداگانه یا همراه با نشانه‌های F.A.S.T. ظاهر شوند.

سرگیجه و گیجی: آیا فرد ناگهان احساس گیجی می‌کند، در صحبت کردن یا درک حرف‌های شما مشکل دارد؟
بی‌حسی بدن: علائم دیگری که ممکن است ظاهر شوند عبارتند از بی‌حسی یا ضعف ناگهانی در صورت، بازو یا پا، به ویژه در یک سمت بدن.
وضعیت بینایی چگونه است؟: آیا فرد مشکلاتی را در یک یا هر دو چشم تجربه می‌کند؟
سرگیجه: مشکل در راه رفتن، سرگیجه، از دست دادن تعادل یا هماهنگی ممکن است از دیگر علائم سکته مغزی باشد.
سردرد: آیا فرد دچار سردرد بسیار شدید و بدون دلیل مشخصی شده است؟

انواع سکته مغزی
سکته مغزی دو نوع اصلی دارد: سکته مغزی ایسکمیک و سکته مغزی خونریزی دهنده

سکته مغزی ایسکمیک
این شایع‌ترین نوع سکته مغزی است و حدود ۸۰٪ از بیماران را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این نوع سکته به دلیل قطع خونرسانی به مغز ایجاد می‌شود.
در این نوع سکته، نوع دیگری به نام حمله ایسکمیک گذرا (TIA) نیز وجود دارد که ویژگی آن، انسداد موقت در یکی از رگ‌های خونی مغز است.
برخی از رفتارها و شرایط بالینی ممکن است در بروز این نوع سکته نقش داشته باشند، از جمله فشار خون بالا، چاقی، کلسترول بالا، سابقه خانوادگی بیماری قلبی یا دیابت، سوء مصرف الکل و استعمال دخانیات.

سکته مغزی خونریزی دهنده
این نوع سکته کمتر شایع است. زمانی رخ می‌دهد که یک رگ خونی در داخل جمجمه فرد پاره شود.علت اصلی این نوع سکته، فشار خون بالا است که عروق مغزی را تضعیف کرده و آن‌ها را در معرض پارگی قرار می‌دهد. عوامل خطر شامل چاقی، سوء مصرف الکل، استعمال دخانیات، استرس و داشتن سبک زندگی کم‌تحرک است.

بروز سکته مغزی در بزرگسالان بالای ۶۵ سال شایع‌تر است. بارداری و استفاده از قرص‌های ضدبارداری ممکن است خطر ابتلا به این بیماری را در زنان افزایش دهد.

تشخیص
در معاینه بالینی، پزشک در مورد علائم بیمار سوال می‌پرسد و بررسی می‌کند که آیا این علائم مداوم هستند یا خیر. همچنین به پزشک در مورد داروهایی که بیمار مصرف می‌کند و سابقه خانوادگی بیماری قلبی و سکته مغزی، اطلاع بدهید. پزشک برخی علائم مانند فشار خون و ضربان قلب را بررسی می‌کند و ممکن است چشم‌های فرد را نیز معاینه کند.
از طریق آزمایش خون، می‌توان زمان لخته شدن خون، سطح قند خون و همچنین تعادل اجزای شیمیایی خون را تعیین کرد. ممکن است پزشک درخواست ام‌آرآی یا سی‌تی اسکن برای بیمار داشته باشد.
آنژیوگرافی مغز، عروق مغز و گردن را نشان می‌دهد و امکان تشخیص هر نوع مشکلی در عروق را فراهم می‌کند. با استفاده از سونوگرافی شریان کاروتید، می‌توان درون شریان‌ها را از نظر تجمع پلاک‌های چربی بررسی کرد و اینکه آیا جریان خون در شریان کاروتید طبیعی است یا خیر.

اکوکاردیوگرافی
از طریق اکوکاردیوگرافی، پزشک تصاویر دقیقی از قلب می‌بیند. اکوکاردیوگرافی نشان می‌دهد که آیا لخته‌هایی وجود دارند که ممکن است از قلب به سمت مغز حرکت کرده و باعث سکته مغزی شده باشند یا خیر.

درمان سکته مغزی ایسکمیک
داروهای اورژانسی شانس بقا را افزایش داده و ممکن است عوارض بعدی را کاهش دهند. بسته به مورد، پزشک ممکن است این داروها را به طور مستقیم به مغز تزریق کند یا مداخله جراحی انجام دهد.

درمان سکته مغزی خونریزی دهنده
روش اورژانسی شامل استفاده از داروهایی برای کاهش فشار داخل جمجمه، کاهش فشار خون و همچنین برای جلوگیری از اسپاسم عروقی و تشنج است. پزشک ممکن است برای ترمیم رگ‌های خونی‌ای که پاره شده‌اند و خونریزی کرده‌اند، عمل جراحی انجام دهد.

عوارض احتمالی
سکته مغزی می‌تواند عوارض گذرا یا دائمی به همراه داشته باشد که به شدت سکته و مدت زمانی که مغز بدون اکسیژن مانده است، بستگی دارد. برخی از عوارض را می‌توان با برنامه‌های بهبودی و توانبخشی معکوس کرد.

فلج یا از دست دادن توان حرکت: ممکن است بخشی از بدن پس از سکته مغزی فلج شود. عضلاتی که بیشتر تحت تأثیر قرار میگیرند، معمولاً عضلات صورت و بازوها هستند.
مشکل در صحبت کردن یا بلعیدن: سکته مغزی می‌تواند به عضلات اطراف دهان و گلو آسیب برساند.
حافظه: بسیاری از افرادی که دچار سکته مغزی شده‌اند، تا حدودی حافظه خود را از دست می‌دهند یا در اندیشیدن مشکل پیدا می‌کنند. در برخی موارد، بیماران از درد، بی‌حسی یا سایر احساسات عجیب در نواحی از بدن که تحت تأثیر این بیماری قرار گرفته‌اند، شکایت دارند.
تغییرات رفتاری: برخی از بیماران گوشه‌گیر میشوند، اغلب به این دلیل که برای انجام کارهای ساده روزمره، مانند نوشیدن یک لیوان آب، به دیگران وابسته می‌شوند. سکته مغزی یکی از علل اصلی زوال عقل و افسردگی است.
ایجاد لخته در وریدهای عمقی: قربانیان سکته مغزی بیشتر در معرض تشکیل لخته در وریدهای پا هستند. این وضعیت برای افرادی رخ می‌دهند که توانایی حرکت خود را از دست داده‌اند.

بهبودی و توانبخشی
افرادی که از سکته مغزی جان سالم به در برده‌اند، به پشتیبانی و درمان‌های طولانی‌مدت از جمله فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی و روان‌درمانی نیاز دارند.

منابع: سازمان بهداشت جهانی (WHO) و انجمن سکته مغزی آمریکا (ASA)