راهنمای جامع واکسن آنفلوانزا: چه کسانی حتما باید واکسینه شوند و بهترین زمان تزریق چه موقع است؟

30 آبان 1405
با فرارسیدن فصل پاییز و سرد شدن هوا، شیوع بیماری‌های تنفسی به‌ ویژه آنفلوانزا افزایش پیدا می‌کند. بسیاری از افراد آنفلوانزا را با یک سرماخوردگی ساده اشتباه می‌گیرند، اما در واقعیت، ویروس آنفلوانزا می‌تواند در برخی گروه‌ها به یک تهدید جدی برای سلامت و حتی جان بیمار تبدیل شود. آگاهی از اینکه چه افرادی بیش از دیگران در معرض خطر هستند و واکسیناسیون چگونه از آن‌ها محافظت می‌کند، نخستین گام برای سپری کردن پاییز و زمستان به صورت ایمن است.

چرا علائم آنفلوانزا برای همه یکسان نیست؟
در بیشتر افراد سالم و جوان، آنفلوانزا یک بیماری خودمحدودشونده است؛ به این معنا که دستگاه ایمنی طی چند روز تا یک هفته بر ویروس غلبه می‌کند و بیماری بدون بر جای گذاشتن عارضه‌ی خاصی و تنها با استراحت، مصرف مایعات و درمان‌های حمایتی بهبود می‌یابد.

با این حال، این ویروس در بدن افرادی که به دلایل سنی، فیزیولوژیک یا بیماری‌های زمینه‌ای، دستگاه ایمنی ضعیف‌تری دارند یا ذخایر قلبی و تنفسی آن‌ها محدود است، رفتار متفاوتی نشان می‌دهد. در این گروه‌ها، ویروس می‌تواند زمینه‌ساز عوارض شدیدی مانند ذات‌الریه (پنومونی) ویروسی یا باکتریایی ثانویه، نارسایی حاد تنفسی، تشدید بیماری‌های قلبی و حتی بستری شدن در بخش مراقبت‌های ویژه شود. به همین دلیل، تزریق سالانه واکسن آنفلوانزا برای این افراد یک ضرورت محسوب می‌شود.



واکسن آنفلوانزا برای چه کسانی ضروری است؟
۱. کودکان کمتر از ۶ سال
دستگاه ایمنی کودکان خردسال، به‌ ویژه کودکان زیر ۵ و ۶ سال، هنوز در حال تکامل است و تجربه کافی در مواجهه با ویروس‌های تنفسی ندارد. علاوه بر این، مجاری تنفسی کوچک‌تر در کودکان باعث می‌شود التهاب و ترشحات ناشی از عفونت سریع‌تر منجر به تنگی نفس، عفونت گوش میانی یا ذات‌الریه شود. همچنین کودکان در محیط‌هایی مانند مهدکودک و مدرسه نقش مهمی در انتقال ویروس به سایر اعضای خانواده دارند. (تزریق این واکسن از سن ۶ ماهگی به بعد مجاز است).



۲. سالمندان (افراد ۶۵ سال به بالا)
با افزایش سن، پدیده‌ای طبیعی به نام «پیری دستگاه ایمنی» رخ می‌دهد که توان دفاعی بدن در برابر عوامل عفونی را کاهش می‌دهد. از سوی دیگر، بسیاری از افراد بالای ۶۵ سال همزمان با یک یا چند بیماری مزمن درگیر هستند. بیشترین میزان بستری و مرگ‌ومیر ناشی از عوارض آنفلوانزا در همین گروه سنی اتفاق می‌افتد.



۳. افراد دارای اضافه وزن شدید و چاقی
چاقی (به‌ ویژه چاقی مفرط با شاخص توده بدنی یا BMI بالای ۴۰) تنها یک مسئله متابولیک نیست؛ بلکه با ایجاد یک وضعیت التهابی مزمن در بدن، پاسخ دستگاه ایمنی به عفونت‌های ویروسی را مختل می‌کند. همچنین فشار مکانیکی بافت چربی بر قفسه سینه و دیافراگم، ظرفیت تنفسی را کاهش داده و خطر عوارض ریوی ناشی از آنفلوانزا را در این افراد دوچندان می‌کند.



۴. زنان باردار
در دوران بارداری، تغییرات هورمونی و فیزیولوژیک طبیعی باعث تعدیل دستگاه ایمنی مادر می‌شود تا بدن جنین را پس نزند. این تغییر، مادر را در برابر عفونت‌های ویروسی آسیب‌پذیرتر می‌کند. ابتلا به آنفلوانزای شدید در بارداری نه ‌تنها سلامت مادر را تهدید می‌کند، بلکه خطر زایمان زودرس و وزن کم نوزاد هنگام تولد را افزایش می‌دهد. واکسن غیرفعال (تزریقی) آنفلوانزا در تمام طول بارداری ایمن است و پادتن‌های تولیدشده از طریق جفت به جنین منتقل شده و تا چند ماه پس از تولد نیز از نوزاد محافظت می‌کند.



۵. بیماران مبتلا به اختلالات مزمن زمینه‌ای
افرادی که به بیماری‌های مزمن ریوی (مانند آسم، برونشیت مزمن و COPD)، بیماری‌های قلبی و عروقی (مانند نارسایی قلبی و بیماری عروق کرونر)، بیماری‌های مزمن کلیوی، کبدی، دیابت یا اختلالات عصبی دچار هستند، در صورت ابتلا به آنفلوانزا با خطر بالای تشدید بیماری پایه خود روبه‌رو می‌شوند. عفونت ویروسی می‌تواند تعادل شکننده این اندام‌ها را به هم بزند و به یک بحران حاد منجر شود.



۶. بیماران مبتلا به سرطان و افراد تحت شیمی‌درمانی
بیماری سرطان و به‌ ویژه داروهای شیمی‌درمانی و پرتودرمانی، تولید گلبول‌های سفید خون را کاهش می‌دهند و توان دفاعی بدن را تضعیف می‌کنند. در این شرایط، حتی یک عفونت ساده می‌تواند به ‌سرعت گسترش یابد و روند اصلی درمان بیمار را به تعویق بیندازد.



۷. افراد مبتلا به نقص یا ضعف دستگاه ایمنی
افرادی که به دلیل بیماری‌های مادرزادی یا اکتسابی (مانند HIV) دچار نقص ایمنی هستند، توانایی کافی برای مهار ویروس آنفلوانزا ندارند و مستعد ابتلا به اشکال طولانی و شدید بیماری هستند.



۸. مصرف‌کنندگان داروهای سرکوب‌کننده دستگاه ایمنی
بیمارانی که پیوند عضو انجام داده‌اند یا برای کنترل بیماری‌های خودایمنی (مانند روماتیسم مفصلی، لوپوس یا بیماری‌های التهابی روده) ناچار به مصرف کورتیکواستروئیدها با دوز بالا یا داروهای تضعیف‌کننده ایمنی هستند، در این گروه جای می‌گیرند.

علاوه بر این هشت گروه اصلی، کارکنان حوزه سلامت و افرادی که در خانه از سالمندان، بیماران خاص یا نوزادان زیر ۶ ماه (که خودشان هنوز نمی‌توانند واکسن بزنند) مراقبت می‌کنند نیز باید واکسینه شوند تا زنجیره انتقال ویروس به افراد آسیب‌پذیر قطع شود.



دو نکته که پیش از تزریق واکسن باید بدانید
نیاز به تکرار سالانه واکسن: برخلاف بسیاری از واکسن‌ها که ایمنی طولانی‌مدت ایجاد می‌کنند، واکسن آنفلوانزا باید هر سال تزریق شود. دلیل این موضوع، توانایی بالای ویروس آنفلوانزا در تغییر ساختار ژنتیکی و جهش‌های مداوم (رانش آنتی‌ژنی) است. سازمان جهانی بهداشت هر سال بر اساس سویه‌های غالب در گردش، فرمولاسیون جدیدی برای واکسن تعیین می‌کند. از سوی دیگر، سطح آنتی‌بادی‌های محافظتی در بدن طی حدود ۶ تا ۱۲ ماه کاهش می‌یابد؛ بنابراین واکسن سال گذشته نمی‌تواند محافظت کافی در برابر سویه‌های سال نو ایجاد کند.

فاصله زمانی تا ایجاد ایمنی کامل: واکسن بلافاصله در همان روز اول مصونیت ایجاد نمی‌کند. دستگاه ایمنی پس از دریافت واکسن به دست‌کم ۲ هفته زمان نیاز دارد تا پادتن‌های اختصاصی را در سطح محافظتی تولید کند. اگر فردی در این بازه دو هفته‌ای در معرض ویروس قرار گیرد، ممکن است به بیماری مبتلا شود.

بهترین زمان تزریق واکسن چه موقع است؟
بهترین زمان برای تزریق واکسن آنفلوانزا، اوایل پاییز و پیش از آغاز موج اصلی همه‌گیری است. با این حال، اگر به هر دلیلی تزریق در ابتدای پاییز انجام نشد، واکسیناسیون در ماه‌های آبان، آذر و حتی زمستان نیز همچنان ارزشمند و موثر است؛ چراکه فعالیت ویروس آنفلوانزا تا اواخر زمستان ادامه دارد.



چه کسانی نباید واکسن آنفلوانزا تزریق کنند؟
واکسن تزریقی آنفلوانزا از ویروس غیرفعال (کشته‌شده) ساخته می‌شود و به هیچ عنوان نمی‌تواند باعث ابتلا به بیماری آنفلوانزا شود. درد خفیف محل تزریق یا تب مختصر یک تا دو روزه، تنها نشانه‌ی فعال شدن طبیعی دستگاه ایمنی است. با این وجود، در موارد محدودی باید پیش از تزریق با پزشک مشورت کرد:



نوزادان کمتر از ۶ ماه (به‌ دلیل عدم تایید ایمنی و اثربخشی در این سن)

افرادی که سابقه واکنش حساسیتی شدید و تهدیدکننده حیات (آنافیلاکسی) به دوز قبلی واکسن آنفلوانزا یا هر یک از اجزای آن دارند.

افرادی که سابقه ابتلا به سندرم گیلن‌باره (نوعی اختلال عصبی) در فاصله ۶ هفته پس از دریافت واکسن آنفلوانزا در گذشته داشته‌اند.

افرادی که در زمان مراجعه دچار بیماری حاد همراه با تب هستند (این افراد باید تزریق را تا زمان بهبودی علائم حاد به تعویق بیندازند، اما سرماخوردگی خفیف بدون تب مانعی برای تزریق نیست)

مقالات مرتبط

با ما در تماس باشید